W 11. miesiącu dziecko często wstaje przy każdym podparciu, chodzi bokiem przy meblach i nadal raczkuje. Pod koniec 12. miesiąca (± 1 miesiąc) większość zdrowych dzieci samodzielnie przyjmuje pozycję stojącą bez podporu. Chodzić zaczynają między 12. a 15., najpóźniej w 16. miesiącu. Skonsultuj się z fizjoterapeutą, jeśli roczne dziecko postawione nie utrzyma samodzielnie stania przez kilka sekund.
Jak dziecko w 11. miesiącu wstaje i się przemieszcza?
W 11. miesiącu w ruchu dziecka dominuje częste wstawanie. To kontynuacja aktywności, która była widoczna już w 10. miesiącu. Dziecko doskonali kolejne etapy wstawania i to jest teraz jego główna aktywność ruchowa. Nadal przemieszcza się na czworakach, ale chętnie wykorzystuje każde podparcie do pionizacji (wstawania do pozycji pionowej).
W tym okresie pojawia się też chodzenie bokiem w staniu przodem do podparcia, na przykład przy tapczanie, ławie albo przy Tobie. Dziecko przesuwa się raz w prawo, raz w lewo. U dzieci, które bardzo chcą wstawać, ta umiejętność może pojawić się przed 11. miesiącem.
Co zmienia się w staniu między 11. a 12. miesiącem?
Między 11. a 12. miesiącem zaczyna się zmiana płaszczyzny podparcia. Dziecko nie trzyma się już tylko obiema rękami. Teraz potrafi:
- trzymać się jedną ręką,
- skręcić górną część ciała i obejrzeć się za siebie albo w bok,
- chwycić przedmiot wolną ręką i zrzucić go na dół,
- po wstaniu swobodnie ugiąć kolana i biodra, i kucnąć.
W 11. i 12. miesiącu kucanie często kończy się zabawnym klapnięciem na pupę. To bezpieczny sposób upadania: lepiej, gdy dziecko upada na pupę, a nie sztywno do tyłu na plecy. Te umiejętności dziecko doskonali w ruchu, który nazywam hopsie-hopsie. Trzymając się oburącz podparcia, w szybkim tempie kuca i prostuje kolana.
W 11. i 12. miesiącu dzieci doskonalą też chód w przód. Często „porywają” lekkie krzesło, taborecik albo odkurzacz i pchają go przed sobą jak pchacz. To zdrowe, pożądane i prawidłowe zachowanie w tym wieku.
Wstawanie i schodzenie w dół odbywa się teraz szybko, a dziecko coraz pewniej zdobywa przestrzeń. 11- i 12-miesięczne dzieci dobrze rozpoznają kierunek, w którym chcą się poruszać. Przestają je interesować rzeczy leżące na podłodze. Ciekawe staje się to, co jest wysoko i co można sięgnąć i ściągnąć w dół. Czworaki służą już tylko do szybkiego przemieszczania się.
Jak wygląda pierwsze samodzielne stanie?
W 11. i 12. miesiącu dziecko próbuje utrzymać stabilną pozycję bez trzymania się przedmiotów. Na początku samodzielne stanie ma charakterystyczny wygląd (zdjęcie 1):
- szeroka podstawa podparcia i szeroko rozstawione stopy,
- ugięte kolana i biodra,
- bujanie się na stopach w przód i w tył.
Jeśli dziecko rozwijało się zgodnie z normą, pierwszy raz wstało między 9. a 10. miesiącem. Przez kolejne 2 miesiące, do pierwszych urodzin, ćwiczyło wstawanie, chodzenie bokiem, hopsie-hopsie, siadanie i kucanie. Teraz pojawia się pierwsza możliwość samodzielnego stania, która niedługo zapoczątkuje pierwsze kroki.
W tym okresie dziecko powinno przygotowywać się do samodzielnego stania. U większości zdrowych dzieci 12. miesiąc kończy się (± 1 miesiąc) samodzielnym przyjęciem pozycji stojącej bez podporu. Dziecko, które rozwija się stabilnie, na roczek powinno stać na własnych nogach przez kilkanaście sekund.
Kiedy po pierwszym staniu pojawiają się pierwsze kroki?
Roczek często przynosi pierwsze kroki, na które czeka każdy rodzic. Żadne niemowlę nie zacznie samodzielnie chodzić, jeśli nie potrafi utrzymać pozycji stojącej. Stanie dziecko doskonali jeszcze podczas pierwszego, drugiego i kolejnych kroków. Chód zaczyna się po okresie pierwszego stania, powtórzonego kilkanaście-kilkadziesiąt razy. Pojawia się między 12. a 15., najpóźniej w 16. miesiącu życia.
Jak rozwijają się siad i ręce rocznego dziecka?
W 11. i 12. miesiącu rozwój ruchowy wspiera stabilny siad. Dziecko balansuje w siadzie i chętnie bawi się podczas karmienia. Łapie i zrzuca przedmioty, które ma przed sobą, i nie zawsze chce współpracować przy posiłku.
W tym wieku dziecko doskonali też sprawność rąk. Jest bardzo aktywne: chwyta i przenosi zabawki. Potrafi skręcić przedramię i dłoń oraz przeciwstawić kciuk (ustawić go naprzeciw pozostałych palców). Precyzyjnie łapie przedmioty i zabawki, także te mniejsze. Rozwój rąk potrwa jeszcze długo po 12. miesiącu, ale już teraz widać rosnącą chęć do nowych doświadczeń w chwytaniu.
Co jest normą, a co powinno zaniepokoić?
| Wiek | Norma | Kiedy skonsultować |
|---|---|---|
| 7.-11. miesiąc | „Okno terapeutyczne”: dziecko zaczyna raczkować, z czworaków przechodzi do klęku obunóż, klęku jednonóż i wstaje | W 11. miesiącu nadal nie wykonuje czynności ruchowych z wcześniejszych okresów, np. nie raczkuje |
| 11. miesiąc | Częste wstawanie przy każdym podparciu, czworaki, chodzenie bokiem przy meblach | Nie próbuje wstawać i zostaje w niskich pozycjach; przemieszcza się na pupie albo „foczką” |
| 11.-12. miesiąc | Trzyma się jedną ręką, skręca tułów, kuca, robi hopsie-hopsie, upada na pupę; chodzi w przód z pchaczem | Nie wychodzi wyżej niż pozycja czworaków: nie wchodzi do klęku, nie wstaje z kucania, nie chodzi bokiem |
| 12. miesiąc (± 1 miesiąc) | Samodzielnie przyjmuje pozycję stojącą bez podporu: stopy szeroko, kolana i biodra ugięte; stoi kilkanaście sekund | Postawione nie utrzymuje samodzielnie stania przez kilka sekund; wyraźna asymetria; stoi cały czas na palcach; stoi sztywno z rękami w „skrzydełka”; mocno chwieje się w przód; nie balansuje w staniu |
| 12. miesiąc | Dziecko jest bardzo aktywne, szybko wstaje i schodzi w dół | Mała aktywność: niechęć do przemieszczania się, siedzenie w jednym miejscu, niskie pozycje, leżenie na brzuchu, pełzanie „foczką” |
| 12.-15., najpóźniej 16. miesiąc | Początek samodzielnego chodzenia | Brak samodzielnego chodzenia po 16. miesiącu |
Jak możesz pomóc dziecku w domu?
- Daj dziecku pchacz. Najlepszy jest mały stabilny taboret, odkurzacz albo karton wypełniony gazetami.
- Nie prowadź dziecka za ręce, zanim samo zacznie chodzić. Rodzice często tak robią, ale to nie jest najlepsza forma pomocy. Dziecko podtrzymywane w zawieszeniu później zaczyna samodzielnie kroczyć. Gdy będzie gotowe, samo zrobi pierwszy krok, więc nie przyspieszaj tego momentu.
- Gdy dziecko już chodzi, trzymaj jego dłonie na linii barków. Nie unoś rąk dziecka powyżej tej linii (zdjęcia 2 i 3).
- Pilnuj tego, co wysoko. Dziecko w 11. i 12. miesiącu sięga po rzeczy powyżej linii swoich barków, których nie widzi, i ciągnie za obrus. Uważaj, żeby nie zrzuciło sobie czegoś na głowę.
Ćwiczenia na etap stania i pierwszych kroków znajdziesz w kursie online Akademii Falmed o staniu i chodzeniu.
Kiedy iść do fizjoterapeuty dziecięcego?
W 11. miesiącu o nieprawidłowościach mówimy, jeśli dziecko nadal nie wykonuje czynności ruchowych z poprzednich okresów. Między 7. a 11. miesiącem trwa „okno terapeutyczne”, w którym dziecko powinno zacząć raczkować. Z czworaków przechodzi do klęku obunóż, potem do klęku jednonóż, a następnie zaczyna wstawać. Więcej o tym etapie przeczytasz w artykule o 8. miesiącu. Najsilniejsze dzieci wstają już w 7.-8. miesiącu. Czasem rezygnują, doskonalą czworaki i wracają do wstawania później.
Umów konsultację fizjoterapeutyczną, jeśli zauważysz u dziecka:
W 11. miesiącu
- brak prób wstawania i przebywanie w niskich pozycjach (przyczyną mogą być zaburzenia z wcześniejszego okresu),
- brak raczkowania,
- przemieszczanie się na pupie albo „foczką”, czyli podciąganie się na obu rękach,
- brak wychodzenia wyżej niż pozycja czworaków: dziecko nie wchodzi do klęku, nie wstaje z kucania i nie chodzi bokiem.
W 12. miesiącu
- brak umiejętności przyjęcia pozycji stojącej; w badaniu stawiamy dziecko, które powinno przez kilka sekund samodzielnie utrzymać stanie,
- małą aktywność ruchową: niechęć do przemieszczania się, siedzenie w jednym miejscu, zastępowanie wstawania i stania niskimi pozycjami, czworakami, leżeniem na brzuchu albo pełzaniem „foczką”; takie pozycje świadczą o wiotkości osiowej (obniżonym napięciu mięśni tułowia),
- wyraźną asymetrię w staniu,
- stanie i utrzymywanie tej pozycji cały czas na palcach (problem podwyższonego napięcia mięśni),
- sztywne stanie z rękami ułożonymi w „skrzydełka”,
- sztywne stanie z dużym chwianiem się w przód,
- brak umiejętności balansowania w pozycji stojącej.
Ten tekst opisuje normy rozwoju i nie zastępuje badania dziecka. Fizjoterapeuta ocenia rozwój ruchowy dziecka. Jeśli dziecko jest chore albo jego stan nagle się zmienił, najpierw skontaktuj się z pediatrą.
Wszystkie etapy od urodzenia do 12. miesiąca zebrałem w jednym miejscu, w przewodniku po rozwoju niemowlęcia 0-12 miesięcy.
Najczęściej zadawane pytania
Ile sekund powinno samodzielnie stać roczne dziecko?
Dziecko, które rozwija się stabilnie, na roczek powinno stać na własnych nogach przez kilkanaście sekund. W badaniu fizjoterapeuta stawia dziecko i sprawdza, czy przez kilka sekund samodzielnie utrzyma pozycję stojącą. Brak tej umiejętności w 12. miesiącu jest nieprawidłowością.
Czy to normalne, że dziecko skończyło roczek i jeszcze nie chodzi?
Tak. Samodzielne chodzenie zaczyna się między 12. a 15., najpóźniej w 16. miesiącu życia. Wcześniej dziecko musi nauczyć się utrzymywać pozycję stojącą i powtórzyć samodzielne stanie kilkanaście-kilkadziesiąt razy.
Czy 11-miesięczne dziecko powinno jeszcze raczkować?
Tak. W 11. miesiącu czworaki nadal są sposobem przemieszczania się, a w 11.-12. miesiącu służą głównie do szybkiego przemieszczania. Niepokojące jest, gdy dziecko w tym wieku nie raczkuje, tylko przesuwa się na pupie albo „foczką”.
Moje dziecko wstawało w 7. miesiącu, a potem przestało. Czy to problem?
Najsilniejsze dzieci wstają już w 7.-8. miesiącu. Czasem rezygnują, doskonalą raczkowanie i wracają do wstawania później. Sygnałem do konsultacji jest sytuacja, w której w 11. miesiącu dziecko nie próbuje wstawać i zostaje w niskich pozycjach.
Dlaczego roczne dziecko zrzuca wszystko podczas jedzenia?
W 11. i 12. miesiącu dziecko stabilnie siedzi i balansuje w siadzie, więc chętnie bawi się podczas karmienia. Łapie i zrzuca przedmioty, które ma przed sobą, i nie zawsze chce współpracować przy posiłku. To część tego etapu rozwoju ruchowego.
Czy prowadzenie za rączki przyspieszy pierwsze kroki?
Nie, raczej je opóźnia, bo dziecko podtrzymywane za ręce jest w zawieszeniu. Gdy będzie gotowe, samo zrobi pierwszy krok, a samodzielne chodzenie zaczyna się między 12. a 15., najpóźniej w 16. miesiącu. Prowadzenie za ręce zostaw na czas, gdy dziecko już chodzi, i trzymaj wtedy jego dłonie na linii barków.