W 12. tygodniu niemowlę podpiera się na przedramionach i unosi głowę. Z pleców na brzuch obraca się między 5. a 6. miesiącem, w 8. miesiącu czworakuje, a do końca 9. miesiąca samo siada. W 10. miesiącu wstaje przy meblach, a pod koniec 12. miesiąca (± 1 miesiąc) stoi bez podporu. Chodzić zaczyna między 12. a 15., najpóźniej w 16. miesiącu.
Podane niżej miesiące to norma rozwojowa, a przejścia między nimi są płynne, bo rozwój postępuje stopniowo. Część dzieci zaczyna czworakować albo wstawać wcześniej, niż przewiduje norma. Najsilniejsze wstają już w 7.-8. miesiącu.
Jakie są kamienie milowe rozwoju niemowlęcia miesiąc po miesiącu?
| Miesiąc | Co dziecko zwykle potrafi | Sygnał do konsultacji | Artykuł |
|---|---|---|---|
| 12. tydzień | Na brzuchu podpiera się symetrycznie na przedramionach i unosi głowę na przedłużeniu linii barków. Na plecach sprowadza dłonie do środka ciała i wkłada je do buzi. | Długotrwałe, jednostronne układanie głowy. Odginanie głowy w tył, krótka szyja i wysoko uniesione barki. Brak unoszenia głowy. Pozycja szermierza (jedno ramię wyprostowane, drugie zgięte, głowa skręcona) z ciałem wygiętym w literę C. | Zachowania w 12. tygodniu |
| 4. miesiąc | Chętnie bawi się na brzuchu przez kilkanaście minut, równo obciąża oba przedramiona i obraca głowę w obie strony. Na plecach unosi obie nóżki do brzuszka i sięga po zabawkę. | Niechęć do leżenia na brzuchu. Bardzo krótka szyja schowana w obręczy barkowej (okolicy barków i łopatek), głowa często opada. Brak spontanicznej aktywności, zaciśnięte pięści z kciukami schowanymi do środka, prężenie i krzyżowanie nóżek. | Zachowania w 4. miesiącu |
| 5.-6. miesiąc | Między 5. a 6. miesiącem obraca się z pleców na brzuch, przez prawą i lewą stronę. Na plecach chwyta się za nóżki. W 6. miesiącu pełza albo przemieszcza się inaczej, np. „na foczkę” (podciągając się na obu rękach) lub do tyłu. | Brak prób obrotu. Obracanie się stale tylko przez jeden bok. Przesuwanie się na jednym przedramieniu. Utrzymujący się odruch Moro (gwałtowne odrzuty ramion) lub ATOS (asymetryczny toniczny odruch szyjny). | Zachowania w 5. i 6. miesiącu |
| 7. miesiąc | Swobodnie obraca się z pleców na brzuch i z brzucha na plecy. Podpiera się na wysokich, prostych łokciach i na jednym przedramieniu, z wolną drugą ręką („łokieć prezesa”). Posadzone siedzi bez podpierania się rękami. | Brak obrotów, bo 7. miesiąc to granica normy. Niechęć do leżenia na brzuchu. Opieranie się stale na jednym przedramieniu. Dominujący „samolocik” (bujanie się na brzuchu z rękami i nogami w górze). | Zachowania w 7. miesiącu |
| 8. miesiąc | Czworakuje w przód i w tył, przechodzi do klęku obunóż (na obu kolanach) w podporze i wspina się po meblach. Posadzone siedzi stabilnie, a większość dzieci zaczyna samodzielnie siadać bokiem. | Niechęć do pozycji czworaczej. Nie utrzymuje siadu po posadzeniu albo trzeba je podpierać. Okrągłe plecy w siadzie. Siad na jednym pośladku lub reakcja obronna tylko w jedną stronę, które nie znikają w ciągu kilku dni. | Zachowania w 8. miesiącu |
| 9. miesiąc | Do końca 9. miesiąca samo wchodzi w siad i siedzi. Czworakuje we wszystkich kierunkach, a z klęku przy meblach może wstać. Przekłada przedmioty z ręki do ręki. | Nie siada samodzielnie. Nie chce czworakować. Nie wchodzi w klęk obunóż. Po spionizowaniu nie chce stać albo sztywno staje tylko na palcach. Zaokrąglone plecy po posadzeniu. | Zachowania w 9. miesiącu |
| 10. miesiąc | Wstaje przy meblach lub przy Tobie i stoi przy podporze przodem, obciążając całą stopę. Robi „hopsie-hopsie” (szybko ugina i prostuje kolana), a czworaki nadal służą mu do przemieszczania się. | Brak prób wstawania. Nie stoi przy podporze nawet po postawieniu. Staje na palcach przy każdej próbie wstawania. Sztywne nogi i sztywne upadki do tyłu. | Zachowania w 10. miesiącu |
| 11.-12. miesiąc | Wstaje przy każdym podparciu, chodzi bokiem przy meblach i kuca. Pod koniec 12. miesiąca (± 1 miesiąc) stoi samodzielnie bez podporu. Chodzić zaczyna między 12. a 15., najpóźniej w 16. miesiącu. | W 11. miesiącu: nie raczkuje, przesuwa się na pupie albo „foczką”, nie próbuje wstawać. W 12. miesiącu: postawione nie stoi samodzielnie przez kilka sekund, stoi cały czas na palcach albo wyraźnie asymetrycznie. | Zachowania w 11. i 12. miesiącu |
Jak rozwija się niemowlę w pierwszym kwartale (0-3 miesiące)?
W 12. tygodniu niemowlę leży symetrycznie na przedramionach i unosi głowę na przedłużeniu linii barków. Na plecach sprowadza dłonie do środka ciała i często wkłada je do buzi. Po 10. tygodniu widać tak zwaną długą szyję, a fizjologiczny odruch Moro zanika do 4. miesiąca. W pierwszym kwartale pozwalaj dziecku spędzać więcej czasu samemu, bo nadmierne noszenie utrudnia swobodny rozwój prawidłowego napięcia mięśniowego.
Szczegóły opisuję w artykule o zachowaniach niemowlaka w wieku 12 tygodni. Techniki noszenia i układania dziecka na brzuchu omawiamy w kursie online Akademii Falmed „Noszenie i brzuszek”.
Jak rozwija się niemowlę w drugim kwartale (4-6 miesięcy)?
W 4. miesiącu dziecko chętnie bawi się na brzuchu, a na plecach unosi obie nóżki do brzuszka i sięga po zabawki. Między 5. a 6. miesiącem zaczyna obracać się z pleców na brzuch, przez prawą i lewą stronę. W 6. miesiącu pełza albo przemieszcza się inaczej, np. „na foczkę” lub do tyłu. Nie sadzaj go jeszcze na siłę i nie zostawiaj samego na przewijaku, bo może spaść przy próbie obrotu.
Więcej przeczytasz w artykułach o 4. miesiącu oraz o 5. i 6. miesiącu. Techniki pielęgnacji, noszenia i układania dziecka w tym wieku omawiamy w kursie online „Podpór i obroty”.
Jak rozwija się niemowlę w trzecim kwartale (7-9 miesięcy)?
W 7. miesiącu dziecko swobodnie obraca się z pleców na brzuch i z brzucha na plecy oraz podpiera się na wysokich, prostych łokciach. W 8. miesiącu aktywnie czworakuje w przód i w tył, przechodzi do klęku obunóż w podporze i wspina się po meblach. Większość dzieci zaczyna wtedy samodzielnie siadać, a do końca 9. miesiąca dziecko powinno samo wejść w siad. W tym kwartale aktywność na brzuchu powinna dominować, a w 7. miesiącu asymetria jest zawsze nieprawidłowa.
Szczegóły opisuję w artykułach o 7. miesiącu, 8. miesiącu i 9. miesiącu. Trzy sposoby samodzielnego wchodzenia w siad omawiamy w kursie online „Czworaki i siadanie”.
Jak rozwija się niemowlę w czwartym kwartale (10-12 miesięcy)?
W 10. miesiącu dziecko wstaje przy meblach lub przy Tobie i stoi przy podporze przodem, obciążając całą stopę. W 11. i 12. miesiącu wstaje przy każdym podparciu, chodzi bokiem przy meblach, kuca i pcha przed sobą taboret albo odkurzacz. Pod koniec 12. miesiąca (± 1 miesiąc) większość zdrowych dzieci stoi samodzielnie bez podporu. Chodzić zaczynają między 12. a 15., najpóźniej w 16. miesiącu.
Więcej przeczytasz w artykułach o 10. miesiącu oraz o 11. i 12. miesiącu. Ćwiczenia na etap stania i pierwszych kroków pokazujemy w kursie online „Stanie i chodzenie”.
Kiedy iść do fizjoterapeuty dziecięcego?
Umów konsultację u fizjoterapeuty dziecięcego, jeśli zauważysz u dziecka:
- 12. tydzień: długotrwałe, jednostronne układanie głowy, odginanie głowy w tył, brak unoszenia głowy albo pozycję szermierza z ciałem wygiętym w literę C,
- koniec 3. miesiąca: karmienie piersią krótkie i zrywne, trwające nie dłużej niż kilkanaście sekund, z odginaniem głowy, wypluwaniem sutka i płaczem,
- 4. miesiąc: niechęć do leżenia na brzuchu, często opadającą głowę albo zaciśnięte pięści z kciukami schowanymi do środka,
- 4. miesiąc: płacz, spazmy i silne prężenie przy każdej próbie ubrania lub rozebrania,
- 5.-6. miesiąc: brak prób obrotu z pleców na brzuch albo obracanie się stale tylko przez jeden bok,
- 5.-6. miesiąc: mało spontanicznych ruchów albo utrzymujący się odruch Moro lub ATOS,
- 6. miesiąc: przesuwanie się tylko na jednym przedramieniu, bez używania drugiej ręki,
- 7. miesiąc: brak obrotów z pleców na brzuch i z brzucha na plecy, niechęć do leżenia na brzuchu albo czołganie się na jednym przedramieniu,
- 8. miesiąc: niechęć do pozycji czworaczej, brak stabilnego siadu po posadzeniu albo okrągłe plecy w siadzie,
- 8. miesiąc: siad na jednym pośladku albo reakcję obronną tylko w jedną stronę, jeśli nie znikają w ciągu kilku dni,
- koniec 9. miesiąca: brak samodzielnego siadania, brak klęku obunóż albo zaokrąglone plecy i miednicę odchyloną do tyłu po posadzeniu,
- 9.-10. miesiąc: apatię, niepokój przy dotyku, sztywność albo nadwrażliwość na bodźce,
- 10. miesiąc: brak prób wstawania albo brak stania przy podporze nawet po postawieniu,
- 10. miesiąc: stawanie na palcach przy każdej próbie wstawania albo sztywne nogi bez „hopsia-hopsia”,
- 11. miesiąc: brak raczkowania, przemieszczanie się na pupie albo „foczką” i brak prób wstawania,
- 12. miesiąc: brak samodzielnego stania przez kilka sekund po postawieniu,
- 12. miesiąc: stanie cały czas na palcach, sztywne stanie z rękami w „skrzydełkach” (ramiona odsunięte od tułowia i zgięte w łokciach) albo wyraźną asymetrię w staniu.
Z takimi objawami możesz zgłosić się do fizjoterapeuty dziecięcego, neurologa lub pediatry. Specjalista omówi z Tobą stan dziecka i wykluczy inne choroby, które mogą dawać podobny obraz. W pierwszym kwartale niepokojące zachowania często wynikają z niedojrzałości układu nerwowego i nie zawsze wymagają długiej terapii. Korekcja powinna jednak zacząć się jak najwcześniej. Z mojego doświadczenia wynika, że czekanie z reguły nie rozwiązuje problemu i działa na niekorzyść dziecka.
Ta lista opisuje normy rozwojowe i nie służy do stawiania diagnozy. Fizjoterapeuta ocenia rozwój ruchowy dziecka. Jeśli dziecko jest chore albo jego stan nagle się zmienił, najpierw skontaktuj się z pediatrą.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy niemowlę zaczyna się obracać?
Dziecko urodzone o czasie zaczyna obracać się z pleców na brzuch między 5. a 6. miesiącem, przez prawą i lewą stronę. Normą obrotu z brzucha na plecy jest 6.-7. miesiąc. Jeśli w 7. miesiącu dziecko nadal się nie obraca, skonsultuj się z fizjoterapeutą dziecięcym, bo to granica normy obrotu.
Kiedy dziecko powinno samo siadać?
Większość dzieci zaczyna samodzielnie siadać w 8. miesiącu: siada bokiem i próbuje balansować w siadzie. Do końca 9. miesiąca dziecko powinno samo wejść w siad i w nim pozostać, bez sadzania przez rodzica. To granica średniej normy, dlatego brak samodzielnego siadania w 9. miesiącu skonsultuj z fizjoterapeutą dziecięcym lub pediatrą.
Od kiedy można sadzać niemowlę?
W 6. miesiącu niemowlę dopiero trenuje siadanie, więc nie sadzaj go na siłę. Na czas karmienia możesz je jednak posadzić. W 7. miesiącu możesz już swobodnie sadzać dziecko do pielęgnacji, karmienia i kąpieli, bo posadzone siedzi bez podpierania się rękami.
Kiedy niemowlę zaczyna raczkować?
W 7. miesiącu na czworaki wchodzą zwykle dzieci silne rozwojowo. W 8. miesiącu dziecko powinno już aktywnie czworakować w przód i w tył. Niechęć do pozycji czworaczej jest wtedy sygnałem do konsultacji. W 11. miesiącu niepokojący jest brak raczkowania i przesuwanie się na pupie albo „foczką”.
Ile czasu niemowlę powinno leżeć na brzuchu?
W 12. tygodniu zdrowe niemowlę lubi leżeć na brzuchu, podparte symetrycznie na przedramionach. W 4. miesiącu potrafi bawić się w tej pozycji przez kilkanaście minut, ale zachowaj równowagę z leżeniem na plecach. W 7. miesiącu aktywność na brzuchu powinna już dominować.
Czy to normalne, że roczne dziecko jeszcze nie chodzi?
Tak. Samodzielne chodzenie zaczyna się między 12. a 15., najpóźniej w 16. miesiącu życia. Wcześniej dziecko musi utrzymać pozycję stojącą: pod koniec 12. miesiąca (± 1 miesiąc) większość zdrowych dzieci stoi bez podporu. Niepokojące jest, gdy roczne dziecko postawione nie utrzyma samodzielnie stania przez kilka sekund.
Czy mogę prowadzić niemowlę za rączki?
W 10.-12. miesiącu nie prowadź dziecka za ręce uniesione powyżej barków. Takie prowadzenie zwiększa napięcie w obręczy barkowej i utrwala złe wzorce ruchu. Zanim dziecko samo zacznie chodzić, asekuruj jego próby wstawania i daj mu prosty pchacz, np. taboret albo karton wypełniony gazetami. Gdy już chodzi, trzymaj jego dłonie na linii barków.
Czy to normalne, że dziecko woli jedną stronę?
W 5.-6. miesiącu preferowanie jednej strony przy obrotach bywa naturalne, ale stałe obracanie się tylko przez jeden bok jest niepokojące. W 7. miesiącu asymetria jest zawsze nieprawidłowa, bo dominacja jednej półkuli mózgu dopiero się rozwija. W 9. miesiącu nadal dominuje symetria, choć powoli możesz zauważyć, czy dziecko będzie prawo- czy leworęczne.