W wieku 12 tygodni niemowlę leżące na brzuchu podpiera się symetrycznie na przedramionach i unosi głowę na przedłużeniu linii barków. Na plecach ściąga dłonie do linii środkowej ciała i wkłada je do buzi. Skonsultuj się z fizjoterapeutą dziecięcym, jeśli dziecko długo układa głowę w jedną stronę, odgina ją w tył, ma krótką szyję albo nie unosi głowy.
Jak 12-tygodniowe niemowlę układa ręce?
Po 12. tygodniu niemowlę układa ramiona wzdłuż osi długiej ciała. Łokcie są zgięte, a pięści zaciśnięte. Dziecko próbuje dotykać klatki piersiowej i stopniowo rozwija tę umiejętność. W leżeniu na plecach zaczynasz wtedy widzieć próby wkładania rąk do buzi, co jest prawidłowym objawem.
W wieku 12 tygodni dziecko położone na plecach ściąga dłonie do linii środkowej. Dotyka brzucha, mostka i klatki piersiowej, a często też wkłada ręce do buzi i je ssie. W ten sposób rozwija kontrolę środkowolinijną, czyli umiejętność sprowadzania rąk do środka ciała.
Nieprawidłowe jest układanie ramion poza osią długą ciała. Jedno ramię jest wtedy wyprostowane, a drugie zgięte, głowa ułożona asymetrycznie, a szyja krótka. To pozycja szermierza, a w 12. tygodniu dochodzi do niej dodatkowo wygięcie ciała w literę C. Samą pozycję szermierza opisuję w artykule o asymetrii u niemowląt w pierwszym kwartale.
Jak powinno leżeć na brzuchu niemowlę w 12. tygodniu?
W wieku 12 tygodni dziecko położone na brzuchu powinno umieć symetrycznie leżeć na przedramionach. Łokcie są wysunięte do przodu. Głowa zaczyna się w tym okresie unosić na przedłużeniu linii barków. Potylica (tył głowy) znajduje się kilkanaście centymetrów nad barkami. Tak ułożone dziecko patrzy na wprost pod kątem około 40-50 stopni i doświadcza kontroli podporu przodem.
W tej pozycji widać dłuższą szyję, która jest efektem obniżenia się barków. Tak zwana długa szyja pojawia się po 10. tygodniu, wraz z rozwojem kontroli obręczy barkowej (okolicy barków i łopatek). Widać ją w leżeniu na plecach i na brzuchu. Zdrowe 12-tygodniowe niemowlę lubi leżeć na brzuchu w prawidłowym ułożeniu.
Czym jest obronność sensoryczna u 3-miesięcznego dziecka?
Poza zachowaniami ruchowymi w pierwszym kwartale warto obserwować tak zwaną obronność sensoryczną (nadmierną reakcję na bodźce, np. dotyk). Dziecko z obronnością sensoryczną jest płaczliwe, pobudzone, bardzo ruchliwe i niepokoi się w trakcie kąpieli. Możesz zauważyć gwałtowne wyrzuty i wyprosty ramion, a potem ich przywiedzenie (przyciągnięcie do tułowia). Często jest to element wygórowanego odruchu Moro.
Odruch Moro jest fizjologiczny, występuje od urodzenia do 4. miesiąca i wraz z dojrzewaniem dziecka zanika. Sygnałem nieprawidłowości i nieharmonijnego rozwoju może być jego utrzymywanie się w dużej, wzmożonej aktywności. Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy po odłożeniu na podłoże dziecko silnie pręży ramiona, a potem one wiotczeją.
Takie dziecko, zaniepokojone nieprawidłowymi doświadczeniami, staje się w pierwszym kwartale nadwrażliwe na dotyk. Płacze i niepokoi się przy ubieraniu, rozbieraniu, kąpieli czy karmieniu.
Dlaczego niemowlę pod koniec 3. miesiąca niepokoi się przy karmieniu?
Pod koniec 3. miesiąca rodziców może niepokoić zachowanie dziecka podczas karmienia. Może to wynikać z nieprawidłowego noszenia: takie dziecko jest noszone w pionie asymetrycznie, a rodzice nie układają go na brzuchu. Nie chce przebywać samo nawet przez kilkanaście minut. Charakterystyczne jest odgięciowe układanie głowy, czyli odchylanie jej do tyłu.
Mama układa 3-miesięczne dziecko bokiem do piersi i chce, żeby chwyciło sutek i spokojnie ssało. Niemowlę jednak się denerwuje, odgina głowę, wypluwa sutek i płacze. Mama próbuje ułożyć je ponownie, czasem nieświadomie w nieprawidłowy sposób. Dziecko dalej się odgina i płacze, i tak powstaje zamknięte koło.
Niechęć do ssania może być związana ze wzmożonym napięciem mięśniowym i nie zawsze oznacza brak odruchu ssania. Zdarzają się dzieci, u których ten odruch jest bardzo silny. Mimo to napięcie w obręczy barkowej i okolicy szyi oraz wrażliwość dotykowa nie pozwalają im zaspokoić głodu. Karmienie piersią jest u nich krótkie i zrywne, trwa nie dłużej niż kilkanaście sekund i często przerywa je płacz. Jeśli widzisz takie objawy u 3-miesięcznego dziecka, nie czekaj i umów wizytę u specjalisty.
Co jest normą, a co powinno zaniepokoić?
| Wiek | Norma | Kiedy skonsultować |
|---|---|---|
| Po 10. tygodniu | Rozwija się kontrola obręczy barkowej, na plecach i na brzuchu widać „długą szyję”. W swobodnym leżeniu dziecko bawi się własnym ciałem i jest zadowolone. | Krótka szyja i wysoko uniesione barki. |
| 12 tygodni, ręce | Ramiona wzdłuż osi długiej ciała, łokcie zgięte, pięści zaciśnięte. Na plecach dłonie w linii środkowej, wkładanie rąk do buzi. | Ramiona poza osią ciała, jedno wyprostowane, drugie zgięte, ciało wygięte w literę C (pozycja szermierza). |
| 12 tygodni, na brzuchu | Symetryczne leżenie na przedramionach, głowa na przedłużeniu linii barków, wzrok na wprost pod kątem około 40-50 stopni. | Brak unoszenia głowy. Odginanie potylicy w tył, bardzo mocne odginanie i usztywnianie głowy. |
| 12 tygodni, głowa | Osiowanie głowy (głowa w jednej linii z tułowiem), długa szyja, symetryczne barki. | Asymetryczne, jednostronne i długotrwałe układanie głowy. |
| Od urodzenia do 4. miesiąca | Fizjologiczny odruch Moro, który wraz z dojrzewaniem dziecka zanika. | Silny odruch Moro po odłożeniu dziecka, z prężeniem, a potem wiotczeniem ramion. Płacz przy ubieraniu, kąpieli i karmieniu. |
| Koniec 3. miesiąca | Dziecko ułożone przy piersi chwyta sutek i ssie. | Odginanie głowy, wypluwanie sutka i płacz. Karmienie krótkie i zrywne, nie dłuższe niż kilkanaście sekund. |
Kolejne etapy opisuję w artykułach o zachowaniach niemowląt w 4. miesiącu oraz w 5. i 6. miesiącu.
Jak możesz pomóc dziecku w domu?
W pierwszym kwartale, do 12. tygodnia życia, pomogą Ci trzy zasady.
- Noś dziecko z umiarem. Rodzice często noszą niemowlę przy każdym płaczu i niepokoju, a do tego je huśtają. Huśtanie dodatkowo pobudza układ przedsionkowy (zmysł równowagi). Na rękach dziecko jest spokojne, ale to spokój pozorny. Szybko przyzwyczaja się do noszenia i po krótkim czasie zaczyna Ci brakować sposobów, by je uspokoić. Nadmierne noszenie nie pozwala też na swobodny, naturalny rozwój kontroli prawidłowego napięcia mięśniowego.
- Daj dziecku czas na samodzielną zabawę. Rodzice często mówią mi, że dziecko jest grzeczne tylko na rękach albo śpi spokojnie tylko przy nich. To naturalna, fizjologiczna potrzeba. Dzięki karmieniu piersią niemowlę silnie łączy poczucie bezpieczeństwa z jedzeniem oraz z zapachem mamy i mleka. Dla zdrowego i harmonijnego rozwoju psychomotorycznego w pierwszym kwartale pozwalaj mu jednak spędzać więcej czasu samemu. Po 10. tygodniu dziecko w swobodnym leżeniu bawi się własnym ciałem i jest zadowolone.
- Układaj dziecko na brzuchu. Zdrowe niemowlę w 12. tygodniu lubi leżeć na brzuchu, podparte symetrycznie na przedramionach. Więcej o tym, od kiedy i jak układać dziecko na brzuchu, piszę w artykule Leżenie na brzuchu: od kiedy i jak długo.
Techniki noszenia i układania dziecka na brzuchu w pierwszych 3 miesiącach omawiamy w kursie online Maluch 0-3 miesiące w Akademii Falmed.
Kiedy iść do fizjoterapeuty dziecięcego?
Umów konsultację u fizjoterapeuty dziecięcego, jeśli u dziecka w wieku 12 tygodni zauważysz:
- długotrwałe, jednostronne i asymetryczne układanie głowy,
- odginanie potylicy w tył albo wysokie, bardzo mocne odginanie i usztywnianie głowy,
- krótką szyję i wysoko uniesione barki,
- brak unoszenia głowy,
- ramiona ułożone poza osią ciała i wygięcie ciała w literę C (pozycja szermierza),
- silny odruch Moro po odłożeniu na podłoże, z prężeniem, a potem wiotczeniem ramion,
- płacz i niepokój przy ubieraniu, rozbieraniu, kąpieli lub karmieniu,
- odginanie głowy, wypluwanie sutka i płacz przy karmieniu piersią,
- karmienie krótkie i zrywne, trwające nie dłużej niż kilkanaście sekund i przerywane płaczem.
Fizjoterapeuta ocenia rozwój ruchowy dziecka. Jeśli dziecko jest chore albo jego stan nagle się zmienił, najpierw skontaktuj się z pediatrą.
Z mojego doświadczenia w fizjoterapii pediatrycznej i neurologicznej wynika, że opisane zachowania nie zawsze wymagają długiej terapii. Nie zawsze też wynikają z głębokich zmian w układzie nerwowym, często są elementem jego niedojrzałości. Jeśli podczas konsultacji nie widzę u dziecka głębszych zaburzeń rozwojowych ani neurologicznych, prowadzimy z rodzicami instruktaż. Czasem kieruję ich na 2-3 spotkania instruktażowe z fizjoterapeutkami Ośrodka Falmed. Instruktaż dotyczy prawidłowego podnoszenia, unoszenia, trzymania, karmienia i przewijania dziecka. W znakomitej większości przypadków rodzice po kilku tygodniach wracają na kontrolę zadowoleni, bo dziecko zachowuje się prawidłowo.
Korekcja takich zachowań powinna zacząć się jak najwcześniej i zajmuje się nią dział fizjoterapii nazywany wczesną interwencją.
Wszystkie etapy od urodzenia do 12. miesiąca zebrałem w jednym miejscu, w przewodniku po rozwoju niemowlęcia 0-12 miesięcy.
Najczęściej zadawane pytania
Czy to normalne, że 3-miesięczne dziecko wkłada ręce do buzi?
Tak. W wieku 12 tygodni niemowlę leżące na plecach ściąga dłonie do linii środkowej, wkłada je do buzi i ssie. To prawidłowy objaw, dzięki któremu dziecko rozwija kontrolę środkowolinijną.
Dlaczego niemowlę jest spokojne tylko na rękach?
To naturalna, fizjologiczna potrzeba. Dzięki karmieniu piersią niemowlę czuje się bezpiecznie przy zapachu mamy i mleka. Na rękach jest jednak spokojne tylko pozornie, dlatego w pierwszym kwartale pozwalaj mu spędzać więcej czasu samemu ze sobą.
Do kiedy występuje odruch Moro?
Odruch Moro jest fizjologiczny i występuje od urodzenia do 4. miesiąca. Wraz z dojrzewaniem dziecka zanika. Jeśli po odłożeniu na podłoże dziecko wciąż silnie pręży ramiona, a potem one wiotczeją, skonsultuj się z fizjoterapeutą dziecięcym.
Co to jest pozycja szermierza u niemowlaka?
To ułożenie, w którym jedno ramię jest wyprostowane, a drugie zgięte, głowa ułożona asymetrycznie, a szyja krótka. W wieku 12 tygodni nieprawidłowa jest pozycja szermierza z dodatkowym wygięciem ciała w literę C. Prawidłowo ramiona układają się wtedy wzdłuż osi długiej ciała.
Czy niechęć do ssania oznacza brak odruchu ssania?
Nie zawsze, bo niektóre niemowlęta mają bardzo silny odruch ssania. Napięcie w obręczy barkowej i okolicy szyi oraz wrażliwość dotykowa nie pozwalają im się jednak najeść, a karmienie trwa nie dłużej niż kilkanaście sekund. Z takimi objawami pod koniec 3. miesiąca nie czekaj i umów wizytę u specjalisty.
Czy nieprawidłowe zachowania w pierwszym kwartale zawsze wymagają długiej terapii?
Nie. Często wynikają z niedojrzałości układu nerwowego, a nie z głębokich zmian. Jeśli fizjoterapeuta nie widzi głębszych zaburzeń rozwojowych ani neurologicznych, prowadzi instruktaż dla rodziców albo kieruje na 2-3 spotkania instruktażowe. Korekcja powinna jednak zacząć się jak najwcześniej.