Co powinien umieć niemowlak w 4. miesiącu życia?

Autor: dr n. med. Stanisław Faliszewski · Opublikowano: 7 grudnia 2018 · Zaktualizowano: 27 października 2026

W 4. miesiącu niemowlę chętnie bawi się na brzuchu. Równo obciąża oba przedramiona, symetrycznie unosi głowę i obraca ją w obie strony. Na plecach unosi obie nóżki do brzuszka i próbuje sięgać po zabawkę. Skonsultuj się z fizjoterapeutą dziecięcym, jeśli dziecko nie lubi leżeć na brzuchu, ma bardzo krótką szyję albo głowa często mu opada.

Jak 4-miesięczne niemowlę bawi się na brzuchu?

W 4. miesiącu dziecko równoważy doświadczenia z leżenia na plecach i na brzuchu, a położone na brzuchu chętnie się bawi. Oba przedramiona są wtedy równomiernie ułożone i obciążone, a głowa symetrycznie uniesiona. Dzięki temu dziecko swobodnie obserwuje świat i skręca głowę w lewo i w prawo.

W 4. miesiącu dziecko uczy się też układać ręce na podłożu. Dłonie muszą być wyraźnie otwarte, z widoczną przeciwstawnością otwartego kciuka. Dziecko zaczyna drapać podłoże i próbuje wyciągać rękę do przodu. Zaczyna się też bardzo ważny etap balansowania na przedramionach. Dziecko wyraźnie przenosi ciężar raz na prawe, raz na lewe przedramię. Sprzyja to rozwojowi rotacji (skrętu) w obrębie obręczy barkowej, czyli okolicy barków i łopatek, ale wymaga zaangażowania rodziców.

Szyja 4-miesięcznego dziecka jest już wyraźnie zaznaczona. Potrafi ono spędzić na brzuchu dłuższy, kilkunastominutowy czas i coraz chętniej na nim przebywa. Równowaga doświadczeń na brzuchu i na plecach w stosunku do pierwszego kwartału powinna być jednak zachowana.

Jak zmienia się ruch nóg w 4. miesiącu?

Miednica dziecka wyraźnie układa się na podłożu. Biodra coraz bardziej się prostują, a uda są w odwiedzeniu (rozsunięte na boki). Wcześniej nóżki zginały się we wszystkich stawach jednocześnie. W 4. miesiącu dziecko leżące na brzuchu po raz pierwszy potrafi rozdzielić ruch nóżek. Zgina kolana na przemian albo oba naraz i utrzymuje stopy w powietrzu. Czasem rotuje podudzia do wewnątrz, tak że stopy się stykają, i pociera nimi o siebie, zdobywając nowe, cenne doświadczenia. To jak najbardziej prawidłowe zachowanie i warto je wspierać.

W leżeniu na plecach bardzo ważna jest kontrola zgięciowa w biodrach. Na płaskim podłożu 4-miesięczne dziecko powinno podnosić obie nóżki w kierunku brzuszka. Uda są wtedy w powietrzu, podudzia skierowane do wewnątrz, a stopy się dotykają.

Co robi 4-miesięczne dziecko, leżąc na plecach?

W leżeniu na plecach 4-miesięczny niemowlak częściej używa rąk do zabawy. Pojawia się wyprost w łokciach, więc dziecko może próbować dosięgnąć zabawki wiszącej nad nim. Przedramię jest nadal ustawione dłonią w dół, ale powoli zaczyna się odwracanie ręki stroną dłoniową w kierunku buzi. Dziecko chętnie łapie zabawki, choć nie potrafi jeszcze w pełni przeciwstawić kciuka.

Wkładanie rąk do buzi, widoczne już w 12. tygodniu, w 4. miesiącu jest coraz częstsze i naturalne. Ręce i buzia mają bardzo dużą reprezentację w układzie nerwowym. Dlatego to zachowanie jest prawidłowe dla rozwoju sensomotorycznego i nie należy dziecku w tych zabawach przeszkadzać.

4-miesięczne dziecko leżące na plecach swobodnie obraca głowę w obie strony. Powoli rozdziela się też ruch gałek ocznych, choć nie jest jeszcze doskonały. Z głową ustawioną na wprost dziecko kieruje oczy w prawo i w lewo, jeszcze w niepełnym zakresie. To początek dysocjacji gałek ocznych, czyli swobody ruchu oczu niezależnie od ustawienia głowy. Na kolejnych etapach rozwoju dziecko wykorzysta ją do spostrzegania i obserwowania otoczenia.

Jak 4-miesięczne niemowlę komunikuje się z rodzicami?

W 4. miesiącu niemowlę kontynuuje próby komunikacji przez gruchanie, czyli głużenie, i wydaje dźwięki „k”, „g”, „h” o różnym natężeniu. Chętnie nawiązuje kontakt wzrokowy i odpowiada na bodźce od rodziców. Mimika twarzy staje się wyraźniejsza, częściej widać uśmiechy i grymasy niezadowolenia. Dzięki dźwiękonaśladowczym elementom gaworzenia dziecko potrafi samo cieszyć się zabawą. Próbuje też „nawoływać” rodziców do kontaktu i zabawy.

Co jest normą, a co powinno zaniepokoić?

Kolejny etap opisuję w artykule o zachowaniach niemowląt w 5. i 6. miesiącu.

Jak możesz pomóc dziecku w domu?

W 4. miesiącu rolą rodziców jest dbanie o prawidłowy rozwój, pielęgnację i zabawę dziecka, a specjalistyczne ćwiczenia pozostają domeną fizjoterapeuty.

1. Dawaj dziecku czas na brzuchu. W 4. miesiącu potrafi się tak bawić przez kilkanaście minut, ale zachowaj równowagę z leżeniem na plecach. Więcej o tym, od kiedy i jak układać dziecko na brzuchu, piszę w artykule Leżenie na brzuchu: od kiedy i jak długo.
2. Wspieraj balansowanie na przedramionach. Przenoszenie ciężaru z jednego przedramienia na drugie wymaga zaangażowania rodziców.
3. Nie przeszkadzaj w zabawie rękami i stopami. Wkładanie rąk do buzi i pocieranie stopami o siebie to w 4. miesiącu prawidłowe zachowania.
4. Ubieraj dziecko tak, by nie podrażniać jego skóry. Niepodrażnianie skóry zmniejsza dyskomfort dziecka, dlatego ważne są odpowiednie techniki pielęgnacyjne.

Ćwiczenia rozwojowe warto wykonywać z dzieckiem w domu regularnie. Techniki pielęgnacji, noszenia i ćwiczeń dla dziecka w wieku 4-6 miesięcy omawiamy w kursie online Maluch 4-6 miesięcy w Akademii Falmed.

Kiedy iść do fizjoterapeuty dziecięcego?

Poniższe zachowania u 4-miesięcznego dziecka powinny skłonić Cię do uważnej obserwacji albo do wizyty u fizjoterapeuty dziecięcego.

W leżeniu na brzuchu:

• Dziecko nie lubi leżeć na brzuchu. Jeśli ta niechęć nie pojawiła się wcześniej, może ujawnić się właśnie w 4. miesiącu.
• Szyja jest bardzo krótka i schowana w obręczy barkowej, a ramiona wysoko uniesione.
• Dziecko nie potrafi otworzyć przedramion na zewnątrz, czyli są one skierowane do środka, a dłonie długo się stykają.
• Głowa często opada i dziecko nie utrzymuje jej w uniesieniu.
• Dziecko długo leży na przedramionach w asymetrycznej pozycji, utrzymywanej przez skręt głowy (asymetria ułożeniowa).
• Dziecko wypina pupę, czyli wysoko i długo utrzymuje ją nad podłożem, co utrudnia mu uniesienie głowy.

W leżeniu na plecach:

• Brakuje spontanicznej aktywności, co może zwiastować rozwijające się zaburzenia napięcia mięśniowego.
• Przy podwyższonym napięciu w obręczy barkowej widać asymetrię. Gdy głowa jest skręcona w prawo, lewa ręka jest zgięta w stawie barkowym, cofnięta do tyłu i zaciśnięta w pięść. Prawa ręka jest wtedy wyprostowana, mocno usztywniona i również zaciśnięta w piąstkę.
• Dziecko przyjmuje odgięciową pozycję ułożeniową: odgina głowę w tył i w bok, nie lubi leżeć na plecach, niepokoi się i płacze po odłożeniu. Uspokaja się tylko przy kołysaniu lub bujaniu przez rodziców, a przy karmieniu często odrywa się od sutka.
• Dziecko ma obniżone napięcie mięśniowe, czyli wiotkość osiową. Bardzo mało porusza rękami i nogami i leży jak mała żabka. Ramiona są rozłożone na boki, luźne i stawiają bardzo mały opór przy ruchu. Kończyny dolne są wyprostowane.

Inne sygnały:

• Dziecko płacze, ma zaciśnięte pięści i kciuki schowane do środka, co świadczy o zaburzeniach napięcia mięśniowego.
• Dziecko pręży się i krzyżuje nóżki.
• Każda próba ubrania lub rozebrania kończy się płaczem, spazmami i silnym prężeniem.

Z takimi objawami możesz zgłosić się do fizjoterapeuty, neurologa lub pediatry. Specjalista omówi z Tobą stan dziecka, rozwieje wątpliwości i wykluczy inne choroby, które mogą dawać podobny obraz. Fizjoterapeuta ocenia rozwój ruchowy dziecka. Jeśli dziecko jest chore albo jego stan nagle się zmienił, najpierw skontaktuj się z pediatrą.

Fizjoterapeuta dąży do wyhamowania nieprawidłowych zachowań i nauczenia dziecka zachowań prawidłowych dla jego wieku. Robi to przez stymulację, odpowiednie układanie i pielęgnację, z udziałem rodziców.

Wszystkie etapy od urodzenia do 12. miesiąca zebrałem w jednym miejscu, w przewodniku po rozwoju niemowlęcia 0-12 miesięcy.