W 1. miesiącu niemowlę leży w pozycji zgięciowej, a na brzuchu krótko unosi głowę i układa ją na bok. Od 8. tygodnia ustawia głowę w osi ciała i zaczyna opierać się na przedramionach. W 12. tygodniu podpiera się symetrycznie. Skonsultuj się z fizjoterapeutą dziecięcym, jeśli dziecko stale skręca głowę w jedną stronę albo do 8. tygodnia nie unosi głowy.
Jak rozwija się niemowlę w 1. miesiącu życia?
Tuż po urodzeniu niemowlę leży w pozycji zgięciowej, podobnej do ułożenia w brzuchu mamy. Ręce i nogi są zgięte i przyciągnięte do ciała, a dłonie zwykle zaciśnięte w piąstki. Położone na brzuchu podciąga kolana pod brzuch i wysoko unosi pupę, a jego barki są nisko, przy samym podłożu. Pozycja zgięciowa dominuje w pierwszych 6 miesiącach i jest prawidłowa.
W pierwszym kwartale głowa niemowlęcia leżącego na brzuchu zawsze układa się na bok. Za tę asymetrię, na brzuchu i na plecach, odpowiada wrodzony odruch ATOS (asymetryczny toniczny odruch szyjny). Normą jest, gdy dziecko skręca głowę tak samo często w prawo, jak w lewo.
Od urodzenia do 4. miesiąca występuje też fizjologiczny odruch Moro. Przy nagłej zmianie pozycji dziecko gwałtownie odrzuca i prostuje ramiona, a potem przyciąga je do tułowia. Wraz z dojrzewaniem układu nerwowego ten odruch zanika.
Jak rozwija się niemowlę w 2. miesiącu życia?
Do końca 8. tygodnia niemowlę sygnalizuje chęć uniesienia głowy na brzuchu. Unosi ją na krótko, a potem głowa znów opada na podłoże. Zdrowe dziecko chętnie leży w tej pozycji: na chwilę unosi głowę, opuszcza ją i ssie swoje dłonie. To naturalne zachowanie, związane z odruchem ssania, więc nie zabraniaj dziecku ssać rączek.
Do końca 2. miesiąca niemowlę najostrzej widzi przedmioty i twarze z odległości około 20-30 cm. Najbardziej fascynuje je twarz rodzica. Między 2. a 4. miesiącem coraz lepiej widzi i rozgląda się po całym polu widzenia.
W pierwszych 2 miesiącach wyraźne preferowanie jednej strony może już sugerować nieprawidłową asymetrię. Jej przyczyną bywa nasilony odruch ATOS albo kręcz szyi (przykurcz mięśnia mostkowo-sutkowo-obojczykowego). Niepokojące jest też, gdy dziecko po ułożeniu na brzuchu skręca głowę w bok, unosi ją, odgina w łuk i długo tak zostaje. Jeśli do 8. tygodnia niemowlę w ogóle nie unosi głowy na brzuchu, skonsultuj to z fizjoterapeutą dziecięcym.
Jak rozwija się niemowlę w 3. miesiącu życia?
Od 8. tygodnia niemowlę leżące na plecach po skręcie głowy w bok ma tendencję do ustawiania jej z powrotem w osi ciała. Bródka powinna być na przedłużeniu mostka. Na brzuchu dziecko może już oprzeć się na przedramionach. Łokcie są na wysokości barków, lekko cofnięte ku klatce piersiowej, a głowa jest ustawiona symetrycznie. Po 8. tygodniu skręt głowy nie powinien już wywoływać pozycji szermierza (jedna ręka zgięta, druga wyprostowana, głowa skręcona w stronę wyprostowanej ręki).
Po 10. tygodniu rozwija się kontrola obręczy barkowej (okolicy barków i łopatek) i widać tak zwaną długą szyję. W 3. miesiącu dziecko potrafi przez kilka minut utrzymać głowę w linii środka ciała.
W 12. tygodniu niemowlę symetrycznie leży na przedramionach, z łokciami wysuniętymi do przodu. Głowę unosi na przedłużeniu linii barków i patrzy na wprost pod kątem około 40-50 stopni. Na plecach ściąga dłonie do linii środkowej ciała i często wkłada je do buzi. Pięści są wtedy jeszcze zaciśnięte. Szczegóły tego etapu opisuję w artykule o zachowaniach niemowlaka w wieku 12 tygodni.
Co jest normą, a co powinno zaniepokoić?
| Wiek | Norma | Kiedy skonsultować |
|---|---|---|
| 0-1 miesiąc | Pozycja zgięciowa, dłonie zaciśnięte w piąstki. Na brzuchu kolana pod brzuchem, głowa ułożona na bok. Fizjologiczny odruch Moro. | Dziecko leży stale z głową w jedną stronę i wygina się w literę C. Jest wiotkie i „lejące” albo często pręży się do tyłu z rękami w „skrzydełkach”. |
| 1-2 miesiące | Na brzuchu krótko unosi głowę i ją opuszcza. Skręca głowę tak samo często w prawo i w lewo. Najostrzej widzi twarze z 20-30 cm. | Wyraźnie preferuje jedną stronę. Na brzuchu skręca, unosi i odgina głowę w łuk i długo tak zostaje. Do 8. tygodnia nie unosi głowy. |
| 8-12 tygodni | Na plecach wraca głową do osi ciała. Na brzuchu opiera się na przedramionach, po 10. tygodniu widać długą szyję. W 12. tygodniu symetryczny podpór i dłonie w buzi. | Unosi głowę tak wysoko, że przewraca się z brzucha na plecy. Pozycja szermierza z ciałem wygiętym w literę C. Przylega do podłoża całym ciałem, ma krótką szyję i wysoko uniesione barki. |
| Koniec 3. miesiąca | Bawi się rączkami, wkłada je do buzi, przy piersi chwyta sutek i ssie. | Rączki „przyklejone” do podłogi. Płacz przy ubieraniu, kąpieli i karmieniu. Odginanie głowy i wypluwanie sutka. Silny odruch Moro z prężeniem, a potem wiotczeniem ramion. |
Jak możesz pomóc dziecku w domu?
W pierwszych 3 miesiącach największe znaczenie ma codzienna pielęgnacja. Zabawy prowadź, gdy dziecko jest wyspane, najedzone i w dobrym nastroju.
- Od pierwszych dni noś dziecko w pozycjach zgięciowych. Podnoś je „na naleśnika”, a nie pod pachy, i noś „na tygryska” albo w „pozycji królewskiej”. Noszenie w pionie, przodem do Ciebie, ogranicz do kilku minut, bo dziecko skręca wtedy głowę zawsze w tę samą stronę.
- Noś z umiarem. Nie bierz dziecka na ręce przy każdym niepokoju i nie huśtaj go. Na rękach jest spokojne tylko pozornie, a nadmierne noszenie utrudnia rozwój prawidłowego napięcia mięśniowego.
- Bawcie się w wysoką pupę. Już w pierwszym kwartale unoś bioderka dziecka leżącego na plecach, a jego rączki prowadź do linii środkowej ciała i do kolan. Ta zabawa utrwala symetrię. Do końca 5. miesiąca kładź prawą rączkę na prawe kolanko, a lewą na lewe.
- Stosuj docisk. Od pierwszych tygodni wyraźnie dociskaj dłońmi barki, ramiona, dłonie, nóżki i stópki dziecka. Taki dotyk daje mu poczucie bezpieczeństwa.
- Coraz częściej układaj dziecko na brzuchu. Około 10.-12. tygodnia pomoże mu zwinięty ręcznik albo piankowy wałeczek pod pachami. Na brzuchu kładź je tylko wtedy, gdy możesz je obserwować. Więcej piszę w artykule od kiedy i jak długo układać niemowlę na brzuchu.
Techniki noszenia, podnoszenia i układania dziecka na brzuchu pokazuję krok po kroku w kursie online „Noszenie i brzuszek” dla dzieci w wieku 0-4 miesiące.
Kiedy iść do fizjoterapeuty dziecięcego?
Umów konsultację u fizjoterapeuty dziecięcego, jeśli w pierwszych 3 miesiącach zauważysz, że dziecko:
- często leży z głową w jedną stronę, ma spłaszczoną główkę z jednej strony albo wygina się w literę C,
- często pręży się do tyłu i trzyma ręce w „skrzydełkach”,
- do 8. tygodnia nie unosi głowy, leżąc na brzuchu,
- w 8.-12. tygodniu przewraca się z brzucha na plecy albo przy skręcie głowy układa się w pozycję szermierza,
- w 8.-10. tygodniu niepokoi się, płacze i nie chce leżeć na brzuchu,
- w 3. miesiącu leży z rączkami przyklejonymi do podłogi i nie wkłada ich do buzi,
- jest wiotkie albo niepokojąco spokojne: leży prawie bez ruchu i nie płacze.
Fizjoterapeuta ocenia rozwój ruchowy dziecka. Jeśli dziecko jest chore albo jego stan nagle się zmienił, najpierw skontaktuj się z pediatrą.
Takie zachowania często wynikają z niedojrzałości układu nerwowego i nie zawsze wymagają długiej terapii, ale korekcja powinna zacząć się jak najwcześniej. Kolejne miesiące opisuję w przewodniku jak rozwija się niemowlę od 0 do 12 miesięcy.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy niemowlę zaczyna unosić głowę na brzuchu?
Do końca 8. tygodnia niemowlę unosi głowę na krótko, a potem znów ją opuszcza. W 12. tygodniu podpiera się symetrycznie na przedramionach i unosi głowę na przedłużeniu linii barków. Jeśli do 8. tygodnia dziecko w ogóle nie unosi głowy, skonsultuj się z fizjoterapeutą dziecięcym.
Czy to normalne, że 2-miesięczne dziecko zaciska piąstki?
Tak. W pierwszych tygodniach, a nawet w 12. tygodniu, dłonie niemowlęcia są często zaciśnięte w piąstki. W 4. miesiącu powinny być już wyraźnie otwarte. Skonsultuj się z fizjoterapeutą, jeśli zaciśnięte pięści z kciukami schowanymi do środka utrzymują się po 4. miesiącu.
Dlaczego 2-miesięczne niemowlę przewraca się z brzucha na plecy?
To nie jest umiejętność tego wieku. Jeśli w 8.-12. tygodniu dziecko unosi głowę tak wysoko, że przewraca się na plecy, zwykle wynika to z asymetrii i wzmożonego napięcia mięśniowego w barkach i karku. Samodzielny obrót z brzucha na plecy pojawia się dopiero po 5. miesiącu, dlatego takie zachowanie skonsultuj z fizjoterapeutą lub pediatrą.
Czy można nosić noworodka w pionie?
Tak, ale krótko, najwyżej przez kilka minut. W pionie, przodem do Ciebie, dziecko skręca głowę zawsze w tę samą stronę, żeby swobodnie oddychać, a to utrwala asymetrię. Od pierwszych dni życia lepiej noś je „na tygryska” albo w „pozycji królewskiej”.