W pierwszych 2 miesiącach asymetryczne układanie głowy jest naturalne, jeśli dziecko skręca ją raz w prawo, raz w lewo. Skonsultuj się z fizjoterapeutą dziecięcym, gdy niemowlę stale patrzy w jedną stronę, wygina się w literę C, w 8.-12. tygodniu przewraca się z brzucha na plecy, podpiera się tylko jedną ręką albo obraca się wyłącznie przez jeden bok.
Kiedy asymetria u niemowlaka jest normalna?
Asymetria jest naturalną częścią rozwoju najmłodszych niemowląt. W pierwszym kwartale, czyli do 12. tygodnia, głowa dziecka leżącego na brzuchu zawsze układa się na bok. Na brzuchu i na plecach odpowiada za to wrodzony odruch ATOS (asymetryczny toniczny odruch szyjny). Normą jest, gdy dziecko skręca głowę tak samo często w prawo, jak w lewo.
W pierwszych tygodniach skręt głowy może wywoływać pozycję szermierza: ręka po stronie twarzy jest wyprostowana, a druga zgięta. Od 8. tygodnia dziecko coraz bardziej skupia się na doświadczeniach symetrycznych. Na plecach, po skręcie głowy w bok, powinno wracać nią do osi ciała, z bródką na przedłużeniu mostka.
Pierwszy kwartał opisuję szczegółowo w artykule Asymetria u niemowląt w pierwszym kwartale.
Jakie sygnały asymetrii warto skonsultować?
1. Głowa stale skręcona w jedną stronę
Jeśli dziecko śpi i leży z głową zwróconą wciąż w tę samą stronę, a samo nie skręca jej w drugą, skonsultuj to. W pierwszych 2 miesiącach taka preferencja może wynikać z nasilonego odruchu ATOS albo z kręczu szyi, czyli przykurczu mięśnia mostkowo-sutkowo-obojczykowego. Zwróć uwagę, czy główka nie spłaszcza się z jednej strony. Od 8. tygodnia niepokojące jest każde długotrwałe, jednostronne układanie głowy, a skręt głowy nie powinien już wywoływać pozycji szermierza.
2. Ciało wygięte w literę C
Szczególnie niepokojące jest, gdy do asymetrii głowy dochodzi wyginanie się w łuk. Dziecko wygina się wtedy w literę C nie tylko w obrębie głowy, szyi i barków, ale wzdłuż całego ciała. Często pręży się przy karmieniu i przy zmianie pozycji. Takie ułożenie ma często podłoże w zaburzeniach napięcia mięśniowego, które można skorygować prawidłową pielęgnacją, a czasem terapią.
3. Przewracanie się z brzucha na plecy przed czasem
Zdarza się, że niemowlę po ułożeniu na brzuchu skręca głowę w bok, unosi ją i odgina w łuk. W 8.-12. tygodniu może unosić głowę tak wysoko, że przewraca się na plecy. Rodzice często biorą to za oznakę siły, ale to błędne myślenie. Wczesne przewracanie się wynika z asymetrii i wzmożonego napięcia mięśniowego w barkach i karku. Samodzielny obrót z brzucha na plecy pojawia się dopiero po 5. miesiącu, a jego normą jest 6.-7. miesiąc. Po 10. tygodniu asymetrię na brzuchu zdradzają też niechęć do tej pozycji, łokcie poza linią barków i odginanie jednego ramienia w tył.
4. Podpieranie się tylko jedną ręką
W 4. miesiącu dziecko powinno równo obciążać oba przedramiona. Niepokojące jest długotrwałe, asymetryczne leżenie na przedramionach z głową skręconą w jedną stronę. W 6. miesiącu nieakceptowalne jest przesuwanie się tylko na jednym przedramieniu, bez używania drugiej ręki. W 7. miesiącu asymetria jest zawsze nieprawidłowa, np. gdy dziecko na brzuchu opiera się stale na jednym przedramieniu i nie balansuje w drugą stronę. To jeszcze nie ręczność, bo dominacja jednej półkuli mózgu dopiero się rozwija.
5. Obroty tylko przez jeden bok
Dziecko urodzone o czasie zaczyna obracać się z pleców na brzuch między 5. a 6. miesiącem, przez prawą i przez lewą stronę. Na początku może preferować jeden bok. Niepokojące jest stałe obracanie się tylko przez jedną stronę przy niechęci do obrotu przez drugą. 7. miesiąc to granica normy obrotów, więc jeśli dziecko wtedy nie obraca się na brzuch i na plecy, skonsultuj to ze specjalistą. Więcej o normach przeczytasz w artykule kiedy niemowlę zaczyna się obracać.
Co jest normą, a co powinno zaniepokoić?
| Wiek | Norma | Kiedy skonsultować |
|---|---|---|
| Do 8. tygodnia | Głowa na bok, równo w prawo i w lewo (odruch ATOS). Możliwa pozycja szermierza. | Stała preferencja jednej strony, spłaszczenie główki z jednej strony, wyginanie w literę C. |
| 8.-12. tydzień | Na plecach powrót głowy do osi ciała. Na brzuchu oparcie na przedramionach. | Pozycja szermierza przy skręcie głowy, długotrwałe jednostronne układanie głowy, przewracanie się z brzucha na plecy. |
| 4. miesiąc | Równe obciążenie przedramion, swobodne obracanie głowy w obie strony. | Długotrwałe asymetryczne leżenie na przedramionach. Przy skręcie głowy jedna ręka zgięta i wycofana, druga mocno wyprostowana. |
| 5.-6. miesiąc | Obrót z pleców na brzuch przez obie strony. | Obracanie się tylko przez jeden bok, przesuwanie się na jednym przedramieniu. |
| 7. miesiąc | Obroty w obie strony, balansowanie na przedramionach w obie strony. | Stałe opieranie się na jednym przedramieniu, brak obrotów. |
Jak możesz pomóc dziecku w domu?
Zmiany w pielęgnacji wprowadzaj spokojnie, gdy dziecko jest wyspane, najedzone i w dobrym nastroju.
- Ogranicz noszenie w pionie. Noszenie przodem do Ciebie, „na pająka”, jest dopuszczalne tylko krótko, najwyżej przez kilka minut. Dziecko skręca wtedy głowę zawsze w tę samą stronę, w którą skręca ją na plecach. Utrwala to asymetrię i nasila wyginanie w łuk, zwłaszcza u dzieci ze wzmożonym napięciem mięśniowym w obręczy barkowej.
- Od pierwszych dni noś dziecko „na tygryska” albo w „pozycji królewskiej”. W tych pozycjach głowa, ręce i nogi układają się symetrycznie. Opisuję je w poradniku o noszeniu niemowlęcia.
- Nie rezygnuj z układania na brzuchu (od 8. tygodnia). Rodzice często przestają, bo dziecko „nie lubi” tej pozycji, a to pogłębia asymetrię ułożeniową. Na brzuchu kładź je tylko pod Twoją obserwacją, a stały płacz w tej pozycji skonsultuj z fizjoterapeutą.
- Bawcie się w wysoką pupę symetrycznie. Unoś bioderka dziecka leżącego na plecach i prowadź jego rączki do kolan. Do końca 5. miesiąca kładź prawą rączkę na prawe kolanko, a lewą na lewe.
- Ćwicz obroty przez obie strony (5.-6. miesiąc). Jeśli dziecko obraca się tylko przez lewy bok, ćwicz z nim obrót przez prawy, i odwrotnie. Wykonuj tyle samo powtórzeń na każdą stronę. Gdy dziecko zaczyna obroty, nie zostawiaj go samego na przewijaku ani na kanapie nawet na sekundę.
Wygaszanie asymetrii w leżeniu na plecach i wysoką pupę pokazuję w kursie online „Noszenie i brzuszek” dla dzieci w wieku 0-4 miesiące.
Kiedy iść do fizjoterapeuty dziecięcego?
Umów konsultację u fizjoterapeuty dziecięcego lub pediatry, jeśli dziecko:
- w pierwszych 2 miesiącach stale układa głowę w jedną stronę albo ma spłaszczoną główkę z jednej strony,
- wygina się w literę C, także wtedy, gdy nie śpi,
- po 8. tygodniu przy skręcie głowy układa się w pozycję szermierza albo w 8.-12. tygodniu przewraca się z brzucha na plecy,
- w 6.-7. miesiącu przesuwa się albo podpiera tylko na jednym przedramieniu,
- w 5.-6. miesiącu obraca się stale tylko przez jeden bok, a w 7. miesiącu w ogóle się nie obraca.
Asymetria często wynika z niedojrzałości układu nerwowego i nie zawsze wymaga długiej terapii. Gdy podczas konsultacji nie widzę głębszych zaburzeń, uczymy rodziców prawidłowego podnoszenia, noszenia i układania dziecka. Korekcja powinna jednak zacząć się jak najwcześniej. Fizjoterapeuta ocenia rozwój ruchowy dziecka. Jeśli dziecko jest chore albo jego stan nagle się zmienił, najpierw skontaktuj się z pediatrą.
Najczęściej zadawane pytania
Czy asymetria u niemowlaka sama minie?
W pierwszych tygodniach asymetria jest częścią rozwoju i wraz z dojrzewaniem układu nerwowego dziecko coraz częściej układa się symetrycznie. Jeśli jednak po 8. tygodniu nadal długo układa głowę w jedną stronę albo wygina się w literę C, nie czekaj. Często wystarczy instruktaż pielęgnacji, ale korekcja powinna zacząć się jak najwcześniej.
Co to jest kręcz szyi u niemowlaka?
To przykurcz mięśnia mostkowo-sutkowo-obojczykowego, przez który dziecko układa głowę w jedną stronę. W pierwszych 2 miesiącach wyraźna preferencja jednej strony może wynikać z kręczu szyi albo z nasilonego odruchu ATOS. Z takim objawem idź do fizjoterapeuty dziecięcego lub pediatry.
Dlaczego niemowlę przewraca się z brzucha na plecy w 2. miesiącu?
W 8.-12. tygodniu takie przewracanie zwykle nie jest oznaką siły. Wynika z asymetrii i wzmożonego napięcia mięśniowego w barkach i karku, przez które dziecko unosi głowę za wysoko. Samodzielny obrót z brzucha na plecy to umiejętność 6.-7. miesiąca, więc wcześniejsze przewracanie się skonsultuj z fizjoterapeutą.
Kiedy widać, czy dziecko jest prawo- czy leworęczne?
Zwykle nie wcześniej niż w 9. miesiącu, i to dopiero powoli. W 7. miesiącu korzystanie stale z jednej ręki to nieprawidłowa asymetria, a nie ręczność, bo dominacja jednej półkuli mózgu dopiero się rozwija. W 9. miesiącu nadal dominuje symetria, choć możesz już zauważać przewagę jednej strony.