Ćwiczenia z niemowlakiem w domu to proste zabawy dopasowane do wieku. Od pierwszych tygodni wprowadzaj docisk i dotyk stópek, w pierwszym kwartale „wysoką pupę”, około 10.-12. tygodnia podpór z wałeczkiem, od 4. miesiąca zabawy na piłce, a w 5.-6. miesiącu ćwiczenie obrotu. Każdą zabawę wykonuj po równo na obie strony.
Od kiedy można ćwiczyć z niemowlakiem w domu?
Proste zabawy wspierające rozwój możesz zaczynać od pierwszych tygodni życia. Twoją rolą jest pielęgnacja, noszenie i zabawa, a specjalistyczne ćwiczenia pozostają zadaniem fizjoterapeuty. Opisane niżej zabawy są przeznaczone dla zdrowych dzieci. Jeśli dziecko ma rozpoznane zaburzenia napięcia mięśniowego albo asymetrię, praca fizjoterapeuty jest konieczna.
Nie przyspieszaj rozwoju. Nie sadzaj dziecka w 5.-6. miesiącu na dłużej niż do karmienia i nie prowadź go za rączki w 9.-10. miesiącu. Zabawy mają utrwalać prawidłowe wzorce ruchu, a nie uczyć umiejętności przed czasem.
Jakie zabawy pasują do pierwszego kwartału (0-3 miesiące)?
- Docisk, od pierwszych tygodni. Wyraźnie i mocno dociskaj całe ciało dziecka: barki, ramiona, przedramiona, dłonie, nóżki i stópki. Takie bodźce czucia głębokiego są dla niemowlęcia przyjemne i dają mu poczucie bezpieczeństwa. Nie przesadzaj jednak i nie rób tego godzinami.
- Zabawy stópkami, od pierwszych tygodni. Ściskaj stópki, pocieraj je o siebie i klaskaj nimi. Możesz też przyłożyć je do swojego policzka, ale nie do szorstkiego, kilkudniowego zarostu. Codziennie zostaw dziecku gołe stopy, na początku na kilka-kilkanaście minut, a z wiekiem dłużej. Więcej znajdziesz w artykule Wszystko o stópkach Twojego Malucha.
- „Wysoka pupa”, od pierwszego kwartału. Unieś bioderka dziecka leżącego na plecach i zbliż jego rączki do nóżek. Ta zabawa utrwala symetrię, normalizuje napięcie w okolicy barków i daje okazję do kontaktu wzrokowego.
- Podpór z wałeczkiem, około 10.-12. tygodnia. Wsuń dziecku leżącemu na brzuchu pod pachy zwinięty ręcznik albo piankowy wałeczek, taki jak na basen. Pomoże mu to unieść głowę i ją utrzymać. Zabawy z pierwszego kwartału opisuję w artykule o ćwiczeniach i normie rozwojowej w I kwartale.
Jakie ćwiczenia sprawdzają się w drugim kwartale (4-6 miesięcy)?
- „Wysoka pupa” z kontaktem rąk z nogami. W 4. miesiącu kładź rączki dziecka na jego kolanach, a około 5. miesiąca na stópkach. Do końca 5. miesiąca rób to symetrycznie: prawa rączka na prawe kolano, lewa na lewe. Od 5. miesiąca możesz krzyżować ręce i nogi.
- Wysoki podpór. Dziecko leżące na brzuchu podnosi głowę i tułów na wyprostowanych rękach. Ćwiczenie zaczynasz już w 3. miesiącu z wałeczkiem. Z czasem dziecko samo utrzyma tę pozycję i będzie się rozglądać. Wzmacnia to mięśnie pleców i ramion. Więcej o tym przeczytasz w artykule o zabawach stymulujących harmonijny rozwój.
- Zabawy na piłce, od 4. miesiąca. Wystarczy piłka o średnicy 50-60 cm. Kładź dziecko na piłce na brzuchu i trzymaj je pewnym chwytem. Ćwiczenia są dla niemowlęcia wymagające, więc dozuj je spokojnie i cierpliwie. Między pozycjami rób przyjemne przerwy: delikatne wibracje, bujanie i głaskanie po plecach. Szczegóły znajdziesz w artykule o ćwiczeniach na piłce z niemowlakiem.
- Ćwiczenie obrotu, w 5.-6. miesiącu. Połóż dłonie na miednicy dziecka i delikatnie uruchom obrót z pleców na brzuch. Z każdym powtórzeniem dawaj mu więcej samodzielności. Połóż zabawkę tak, żeby musiało się do niej dostać.
Jakie zabawy pomagają w trzecim kwartale (7-9 miesięcy)?
- „Łokieć prezesa”, około 6.-7. miesiąca. To trójpodparcie w leżeniu bokiem: na kolanie, biodrze i łokciu, z wolną drugą ręką, którą dziecko sięga po zabawkę. Wspiera obroty i przygotowuje do czworaków.
- Czworaki, od 7. miesiąca. Zachęcaj dziecko do wejścia w pozycję czworaczą i odkryj mu kolana, żeby się nie ślizgało.
- Klęki. Z czworaków dziecko przechodzi do klęku na obu kolanach, a potem na jednym. Ćwicz klęki, ale nie podciągaj dziecka do stania w tym kwartale. Asekuruj je tylko przed upadkiem.
Jak wspierać dziecko w czwartym kwartale (10-12 miesięcy)?
- Pchacz. Wystarczy odkurzacz, taboret, małe krzesełko albo karton wypełniony gazetami. Pchając, dziecko uczy się zatrzymywać i kontrolować siłę odepchnięcia.
- Różne podłoża pod gołą stopą. Pozwól dziecku stawać na płytkach, panelach i dywanie. Stopy zbierają w ten sposób nowe bodźce.
- Poduszka sensoryczna, tak zwany jeżyk. Można na niej stanąć. Niestabilne podłoże uczy pracy kolan i kontroli tułowia, a kolce pobudzają stopy.
W 10. miesiącu dziecku brakuje jeszcze równowagi, więc asekuruj każdą próbę stania. Nie prowadź go za ręce uniesione powyżej barków.
Jak możesz pomóc dziecku w domu?
| Wiek | Ćwiczenie lub zabawa | Warunek bezpieczeństwa |
|---|---|---|
| Od pierwszych tygodni | Docisk, zabawy stópkami, goła stopa | Bez przesady; goła stopa na początku kilka-kilkanaście minut dziennie |
| Od 1. kwartału | „Wysoka pupa” | Do końca 5. miesiąca symetrycznie: prawa rączka do prawej nogi |
| 10.-12. tydzień | Podpór z wałeczkiem lub ręcznikiem | Na brzuchu tylko pod Twoją obserwacją |
| Od 4. miesiąca | Piłka 50-60 cm, leżenie na brzuchu | Pewny chwyt, spokojne dozowanie, przerwy |
| 5.-6. miesiąc | Ćwiczenie obrotu | Po równo na obie strony; nie zostawiaj dziecka samego na przewijaku |
| 6.-7. miesiąc | „Łokieć prezesa” | Po równo na lewą i prawą stronę |
| Od 7. miesiąca | Czworaki i klęki | Gołe kolana; asekuruj, ale nie podciągaj do stania |
| 10.-12. miesiąc | Pchacz, poduszka sensoryczna | Asekuruj próby stania; nie unoś rąk dziecka powyżej barków |
Nowe zabawy wprowadzaj stopniowo. W drugim kwartale warto codziennie poświęcić chwilę na „wysoką pupę” i wysoki podpór. Wszystkie te ćwiczenia, z piłką i obrotem włącznie, pokazuję krok po kroku w kursie online „Podpór i obroty” dla rodziców dzieci w wieku 3-7 miesięcy.
Kiedy iść do fizjoterapeuty dziecięcego?
Umów konsultację, jeśli:
- konsekwentnie bawisz się z dzieckiem, a przez kilkanaście dni nic się nie zmienia, np. nadal się pręży i płacze,
- w 8.-10. tygodniu dziecko niepokoi się i płacze na brzuchu albo układa się asymetrycznie,
- w 5.-6. miesiącu stale obraca się tylko przez jeden bok,
- w 7. miesiącu nie obraca się i nie podnosi na proste łokcie,
- w 8. miesiącu nie chce przyjmować pozycji czworaczej,
- w 10. miesiącu staje na palcach przy każdej próbie wstawania.
Fizjoterapeuta ocenia rozwój ruchowy dziecka. Jeśli dziecko jest chore albo jego stan nagle się zmienił, najpierw skontaktuj się z pediatrą.
Najczęściej zadawane pytania
Ile czasu dziennie ćwiczyć z niemowlakiem?
Wystarczy codziennie chwila. W drugim kwartale warto każdego dnia poświęcić trochę czasu na „wysoką pupę” i wysoki podpór. Pełny trening na piłce dla dziecka w wieku 4-6 miesięcy trwa nieco ponad 10 minut i można go wykonywać codziennie.
Jaka piłka do ćwiczeń z niemowlakiem?
Dobra będzie dowolna piłka o średnicy 50-60 cm. Przyda się materiał antypoślizgowy, żeby dziecko się nie zsuwało. Zabawy na piłce zaczynaj wraz z 4. miesiącem.
Czy do ćwiczeń z niemowlakiem potrzebny jest specjalny sprzęt?
Nie. Zamiast wałeczka wystarczy zwinięty ręcznik, a pchaczem może być odkurzacz, taboret albo karton wypełniony gazetami. Piłka przydaje się od 4. miesiąca, a poduszka sensoryczna w 10.-12. miesiącu.
Od kiedy można robić z niemowlakiem „wysoką pupę”?
Od pierwszego kwartału. W 4. miesiącu kładź rączki dziecka na jego kolanach, a około 5. miesiąca na stópkach. Do końca 5. miesiąca zachowuj symetrię: prawa rączka do prawej nogi, lewa do lewej.
Czy ćwiczenia w domu zastąpią fizjoterapię?
Nie. Zabawy dla rodziców są przeznaczone dla zdrowych dzieci i nie są terapią online. Przy zaburzeniach napięcia mięśniowego, asymetrii albo kłopotach ze zdobyciem umiejętności ruchowej praca fizjoterapeuty jest konieczna.