Pierwsze próby raczkowania, czyli przemieszczania się na czworakach, pojawiają się zwykle w 7. miesiącu, kilka tygodni po opanowaniu obrotów. W 8. miesiącu dziecko powinno aktywnie czworakować w przód i w tył, a w 9. miesiącu we wszystkich kierunkach. Część dzieci omija ten etap. Brak raczkowania w 11. miesiącu skonsultuj z fizjoterapeutą dziecięcym.
Czym różni się pełzanie od raczkowania?
Pełzanie to przemieszczanie się w leżeniu na brzuchu. Raczkowaniem rodzice nazywają zwykle przemieszczanie się w pozycji czworaczej, czyli w podporze na dłoniach i kolanach. Fizjoterapeuci mówią wtedy o czworakowaniu.
Pełzanie pojawia się wcześniej. W 6. miesiącu dziecko przenosi ciężar na jedno przedramię, drugą rękę wyciąga do przodu i podciąga kolano. Prawidłowy pełny wzorzec pełzania w 6. miesiącu to kolejno: prawa ręka, lewa noga, lewa ręka, prawa noga. Niektóre dzieci zamiast tego podciągają się symetrycznie na obu rękach („na foczkę”) albo przesuwają się do tyłu.
W 7. miesiącu prawidłowe są różne sposoby przemieszczania się. Dziecko pełza naprzemiennie, jak czołgający się dorosły, sunie do przodu na obu przedramionach albo cofa się w wysokim podporze na prostych rękach. Czasem wybiera ruch robaczkowy: unosi biodra i przesuwa się bez użycia rąk i nóg. Ten ruch jest bliżej normy, jeśli dziecko zachowuje symetrię, i zwykle trwa kilkanaście dni.
Kiedy dziecko zaczyna raczkować?
W 6.-7. miesiącu dziecko opanowuje obroty z pleców na brzuch i z brzucha na plecy. Kilka tygodni później zaczyna pierwsze próby czworakowania. W 7. miesiącu uczy się wchodzić w pozycję czworaczą i ją stabilizować: buja się w niej w przód i na boki. Podciąganie obu kolan pod brzuch i wejście na czworaki w tym wieku dotyczy głównie dzieci silnych rozwojowo. To prawidłowe, ale nie jest wymagane od wszystkich 7-miesięcznych dzieci.
W 8. miesiącu przemieszczanie się na czworakach jest najważniejszą zdobyczą. Dziecko czworakuje w przód i w tył, z wyraźnie naprzemiennym ruchem rąk i nóg, dużo szybciej i częściej niż miesiąc wcześniej. Z czworaków przechodzi do klęku na obu kolanach z podparciem rąk i wspina się po meblach. Szczegóły opisuję w artykule o zachowaniach niemowląt w wieku 8 miesięcy.
W 9. miesiącu dziecko udoskonala czworakowanie i dynamicznie porusza się we wszystkich kierunkach. Z czworaków najłatwiej też samodzielnie siada. W 10. miesiącu czworaki nadal służą do przemieszczania się, a w 11. i 12. miesiącu już głównie do szybkiego przemieszczania, bo dziecko woli wstawać.
Czy każde dziecko musi raczkować?
Nie. W wieloletniej praktyce widzieliśmy dzieci, które ominęły czworakowanie. Brak tej umiejętności w 7.-10. miesiącu nie przeszkodził im później przyjąć pozycji czworaczej, na przykład gdy zabawka wpadła pod szafkę. Niektóre dzieci odkrywają czworaki dopiero wtedy, gdy już chodzą.
Mimo to warto zachęcać dziecko do raczkowania od 7. miesiąca. Czworaki są symetryczne, bo ręce i nogi pracują naprzemiennie, co utrwala prawidłowe wzorce ruchowe. Dziecko obciąża przy tym kolana i dłonie, co ułatwia mu potem klęk i wstawanie. Więcej o tym etapie piszę w artykule o niskiej pionizacji.
Sam brak raczkowania nie przesądza więc o problemie. Sygnałem do konsultacji jest jednak sytuacja, gdy 8-miesięczne dziecko nie chce przyjmować pozycji czworaczej i woli leżeć na brzuchu w poziomie, jak w 5.-6. miesiącu. Może to być objaw rozwijającej się wiotkości osiowej (obniżonego napięcia mięśni tułowia).
Co jest normą, a co powinno zaniepokoić?
| Wiek | Norma | Kiedy skonsultować |
|---|---|---|
| 6. miesiąc | Pełzanie naprzemienne albo inny sposób: „na foczkę”, do tyłu. | Przesuwanie się na jednym przedramieniu, bez użycia drugiej ręki. |
| 7. miesiąc | Pełzanie, cofanie się w wysokim podporze, „łokieć prezesa”; silne dzieci wchodzą na czworaki. | Czołganie się na jednym przedramieniu; brak „łokcia prezesa”; nie podnosi się na proste łokcie. |
| 8. miesiąc | Aktywne czworaki w przód i w tył, przejście do klęku przy meblach. | Nie chce przyjmować pozycji czworaczej, woli leżeć na brzuchu w poziomie. |
| 9. miesiąc | Dynamiczne czworaki we wszystkich kierunkach. | Nie chce czworakować; w wysokim podporze nie odrywa brzucha od podłoża. |
| 11. miesiąc | Czworaki do szybkiego przemieszczania się, częste wstawanie. | Nie raczkuje, przesuwa się na pupie albo „foczką”, nie wychodzi wyżej niż do czworaków. |
Jak możesz pomóc dziecku w domu?
- Ćwicz wysoki podpór od końca pierwszego kwartału. Od 3. miesiąca pomóż dziecku podeprzeć się na prostych rękach w leżeniu na brzuchu, np. z wałeczkiem pod pachami. Silne ramiona i dobre napięcie w okolicy barków przygotowują do czworaków.
- Baw się w „łokieć prezesa” około 6.-7. miesiąca. To trójpodparcie w leżeniu bokiem: na kolanie, biodrze i łokciu, z wolną drugą ręką. Wykonuj zabawę po równo na lewą i prawą stronę.
- Odkryj dziecku kolana. W śpioszkach dziecko ślizga się po podłodze, co może zniechęcić je do czworakowania. Gołe kolano daje lepszy kontakt z podłożem.
- Nie podawaj zabawek „pod nos”. Gdy dziecko musi samo dotrzeć do przedmiotu, ma powód, żeby się przemieszczać.
- Nie podciągaj dziecka do stania w trzecim kwartale. Jeśli samo podciąga się na Tobie albo na meblach, nie pomagaj mu, tylko asekuruj je przed upadkiem.
- Przygotuj dom. W 8. miesiącu dziecko z ochotą czworakuje w różne kąty, często do łazienki, gdzie interesują je muszla klozetowa i środki czystości. Obserwuj je częściej niż dotąd.
Zabawy, które zachęcają do wejścia w czworaki i doskonalą tę pozycję, pokazuję w kursie online „Czworaki i siadanie” dla rodziców dzieci w wieku 7-11 miesięcy.
Kiedy iść do fizjoterapeuty dziecięcego?
Umów konsultację, jeśli dziecko:
- w 6.-7. miesiącu przesuwa się albo czołga tylko na jednym przedramieniu, bez przenoszenia ciężaru na drugą stronę,
- w 7. miesiącu nie podnosi się na proste łokcie i nie przyjmuje „łokcia prezesa”,
- w 8. miesiącu nie chce przyjmować pozycji czworaczej i nie przemieszcza się aktywnie w czworakach,
- w 9. miesiącu nie chce czworakować albo w wysokim podporze nie odrywa brzucha od podłoża,
- w 11. miesiącu nie raczkuje, przesuwa się na pupie albo „foczką” i nie próbuje wstawać.
Między 7. a 11. miesiącem trwa tak zwane okno terapeutyczne. W tym czasie dziecko powinno zacząć raczkować, z czworaków przejść do klęku i zacząć wstawać.
Fizjoterapeuta ocenia rozwój ruchowy dziecka. Jeśli dziecko jest chore albo jego stan nagle się zmienił, najpierw skontaktuj się z pediatrą.
Najczęściej zadawane pytania
Czy 7-miesięczne dziecko powinno już raczkować?
Nie musi. W 7. miesiącu na czworaki wchodzą zwykle dzieci silne rozwojowo i jest to prawidłowe. Aktywnego czworakowania w przód i w tył oczekujemy w 8. miesiącu.
Moje dziecko pełza do tyłu. Czy to normalne?
Tak. W 6.-7. miesiącu przesuwanie się do tyłu jest jednym z prawidłowych sposobów przemieszczania się. Na śliskim podłożu dziecko wspina się na proste łokcie, sunie do tyłu i czasem w ten sposób dostaje się do zabawki.
Dziecko przesuwa się, używając tylko jednej rączki. Czy to problem?
Tak, to sygnał do konsultacji. Przesuwanie się na jednym przedramieniu bez używania drugiej ręki jest w 6. miesiącu nieakceptowalną asymetrią. W 7. miesiącu taki sposób czołgania się dodatkowo ją pogłębia.
Czy dziecko powinno raczkować w ubranku czy z gołymi kolanami?
Najlepiej z gołymi kolanami. W śpioszkach albo spodenkach dziecko ślizga się po podłodze, co może zniechęcić je do czworakowania. Gołe kolano zapewnia dużo lepszy kontakt z podłożem.
Czy mogę pomagać dziecku wstawać, gdy już raczkuje?
W trzecim kwartale, czyli w 7.-9. miesiącu, nie podciągaj dziecka do stania. Wstawanie w 9.-11. miesiącu powinno być jego samodzielną i spontaniczną aktywnością. Możesz natomiast asekurować dziecko przed upadkiem.