Do fizjoterapeuty dziecięcego idź, gdy niemowlę stale układa głowę w jedną stronę, wygina się w literę C, często się pręży albo jest wiotkie. Idź też, gdy dziecko nie unosi głowy na brzuchu do 8. tygodnia, nie obraca się w 7. miesiącu, nie siada samo pod koniec 9. miesiąca albo nie stoi w 12. miesiącu.
Czy warto czekać, aż dziecko z tego wyrośnie?
W gabinecie wielokrotnie słyszałem od rodziców: „jeszcze poczekamy” albo „jeszcze ma czas”. Czas z reguły nie rozwiązuje jednak problemu, a czekanie działa na niekorzyść dziecka. Dlatego konsultuj ze specjalistą wszystko, co Cię niepokoi.
Nie wpadaj przy tym w panikę. Żaden z objawów opisanych niżej nie musi oznaczać poważnych zaburzeń rozwoju. Niepokojące zachowania w pierwszym kwartale często wynikają z niedojrzałości układu nerwowego i nie zawsze wymagają długiej terapii. Korekcja powinna jednak zacząć się jak najwcześniej. Zajmuje się nią dział fizjoterapii nazywany wczesną interwencją. W jej ramach rodzice uczą się prawidłowej pielęgnacji, noszenia i zabawy z dzieckiem.
Jakie objawy w każdym wieku powinny Cię zaniepokoić?
Niezależnie od wieku dziecka zwróć uwagę na takie sygnały:
- Asymetria ułożeniowa. Leżenie z głową zwróconą na bok jest naturalne do 4. miesiąca, jeśli dziecko zmienia stronę. Niepokojące jest, gdy zdecydowanie częściej leży w jedną stronę, ma spłaszczoną główkę z jednej strony i wygina się w literę C.
- Zaburzenia napięcia mięśniowego. Dziecko wydaje się wiotkie i „lejące” albo sztywne: pręży się, a przy ubieraniu trudno zgiąć mu rączki lub nóżki.
- Prężenie się do tyłu. W pierwszych 6 miesiącach dominuje pozycja zgięciowa. Częste prężenie do tyłu z rękami w „skrzydełkach” może oznaczać przewagę wzorca wyprostnego.
- Niechęć do zabawy rączkami. 3-miesięczne dziecko leży z rękami przyklejonymi do podłogi i nie wkłada ich do buzi albo po 4. miesiącu nadal zaciska piąstki.
- Problemy z karmieniem. Brak odruchu ssania albo ciągłe ulewanie mogą wiązać się z zaburzeniami napięcia mięśniowego lub z refluksem.
- Nadmierny spokój. Dziecko ciągle leży niemal bez ruchu, nie interesuje się zabawkami i nigdy nie płacze.
- Płacz przy ubieraniu i rozbieraniu albo trudny do ukojenia płacz, mimo że dziecko jest najedzone, przewinięte i przytulone.
Więcej o tych objawach przeczytasz w artykule Niepokojące objawy u niemowlaka.
Co jest normą, a co powinno zaniepokoić w kolejnych miesiącach?
| Wiek | Norma | Kiedy skonsultować |
|---|---|---|
| 0-8 tygodni | Na brzuchu krótko unosi głowę; na plecach skręca ją raz w prawo, raz w lewo. | Nie unosi głowy do 8. tygodnia; głowa zawsze w tę samą stronę; wygięcie w literę C. |
| 8-12 tygodni | Na brzuchu opiera się na przedramionach; na plecach broda wraca w linię mostka. | Długie asymetryczne układanie głowy, pozycja szermierza, niechęć do brzucha, przewracanie się na plecy. |
| 3. miesiąc | Symetrycznie na przedramionach, bawi się rączkami, wkłada je do buzi. | Ręce przyklejone do podłogi; karmienie krótkie i zrywne, z odginaniem głowy. |
| 4. miesiąc | Kilkanaście minut zabawy na brzuchu, otwarte dłonie, sięganie po zabawki. | Niechęć do brzucha, opadająca głowa, pięści z kciukami w środku, prężenie przy ubieraniu. |
| 5.-6. miesiąc | Obroty z pleców na brzuch przez obie strony, pełzanie. | Brak prób obrotu, obroty tylko przez jeden bok, mała aktywność ruchowa. |
| 7. miesiąc | Obroty w obie strony, wysoki podpór na prostych łokciach. | Brak obrotów, niechęć do brzucha, czołganie się na jednym przedramieniu. |
| 8. miesiąc | Czworaki w przód i w tył, stabilny siad po posadzeniu. | Niechęć do czworaków, okrągłe plecy, siad na jednym pośladku dłużej niż kilka dni. |
| 9. miesiąc | Samodzielne wejście w siad, klęk przy meblach. | Nie siada samo, nie wchodzi w klęk, sztywno staje na palcach. |
| 10. miesiąc | Wstaje przy meblach, w staniu obciąża całą stopę. | Brak prób wstawania, stawanie na palcach przy każdej próbie, sztywne nogi. |
| 11.-12. miesiąc | Chodzi bokiem przy meblach; pod koniec 12. miesiąca (± 1 miesiąc) stoi bez podporu. | W 11. miesiącu nie raczkuje i przesuwa się na pupie; w 12. miesiącu nie stoi samodzielnie kilku sekund. |
| 12.-16. miesiąc | Pierwsze samodzielne kroki między 12. a 15., najpóźniej w 16. miesiącu. | Po 15. miesiącu nie wykazuje chęci do wstawania i chodzenia. |
Szczegóły każdego etapu opisuję w artykułach cyklu, które zebrałem na stronie Rozwój niemowlęcia od 0 do 12 miesięcy. Cykl zaczyna się od zachowań niemowlaka w wieku 12 tygodni.
Jak wygląda wizyta u fizjoterapeuty dziecięcego?
Fizjoterapeuta nie sprawdza tylko, czy dziecko osiągnęło kolejny kamień milowy. Ocenia też jakość ruchu, równowagę napięcia mięśniowego oraz obecność i siłę odruchów odpowiednich do wieku. Wykonuje próby, które należą do specjalisty, na przykład próbę trakcyjną, czyli wyciągnięcie dziecka za dłonie do siadu.
Jeśli podczas konsultacji nie widzę u dziecka głębszych zaburzeń rozwojowych ani neurologicznych, prowadzimy z rodzicami instruktaż. Czasem kieruję ich na 2-3 spotkania instruktażowe. Dotyczą one prawidłowego podnoszenia, noszenia, trzymania, karmienia i przewijania dziecka. W znakomitej większości przypadków rodzice po kilku tygodniach wracają na kontrolę zadowoleni.
Jeśli terapia jest potrzebna, fizjoterapeuta hamuje nieprawidłowe zachowania i uczy dziecko prawidłowych dla jego wieku. Robi to przez stymulację, odpowiednie układanie i pielęgnację, z udziałem rodziców. Twoją rolą jest pielęgnacja i zabawa, a specjalistyczne ćwiczenia pozostają zadaniem fizjoterapeuty.
Jak możesz pomóc dziecku w domu?
- Nie porównuj dziecka z innymi i nie szukaj odpowiedzi na grupach dla rodziców. Właściwa ocena wymaga uwzględnienia wielu czynników.
- Obserwuj przez kilka dni. Jeśli na przykład 8-miesięczne dziecko siedzi tylko na jednym pośladku, a zachowanie utrwala się i nie znika, umów wizytę.
- Noś i podnoś dziecko prawidłowo. Podnoś je „na naleśnika”, a nie pod pachy. Noś w pozycjach zgięciowych, „na tygryska” albo w „pozycji królewskiej”. W pionie noś dziecko tylko krótko, bo długie noszenie w tej pozycji pogłębia asymetrię.
- Układaj dziecko na brzuchu już w pierwszym kwartale, zawsze pod Twoją obserwacją.
Prawidłowe noszenie i układanie dziecka w pierwszych miesiącach pokazuję w kursie online „Noszenie i brzuszek” dla rodziców dzieci w wieku 0-4 miesięcy. Kurs nie zastąpi pracy fizjoterapeuty, jeśli dziecko jej potrzebuje.
Kiedy iść do fizjoterapeuty dziecięcego?
Umów konsultację, gdy zauważysz którykolwiek objaw z listy lub tabeli powyżej. Z takimi objawami możesz zgłosić się do fizjoterapeuty dziecięcego, neurologa lub pediatry. Specjalista omówi z Tobą stan dziecka i wykluczy inne choroby, które mogą dawać podobny obraz.
Kiedy najpierw skontaktować się z pediatrą?
Fizjoterapeuta ocenia rozwój ruchowy dziecka. Jeśli dziecko jest chore albo jego stan nagle się zmienił, najpierw skontaktuj się z pediatrą.
Z pediatrą lub neurologiem skonsultuj też ciemiączko, które jest nadmiernie wklęsłe albo wypukłe. Ulewanie co najmniej 2 razy dziennie przez co najmniej 3 tygodnie, ulewanie z krwią albo z wymiotami, zachłyśnięciami lub bezdechami może oznaczać, że refluks stał się problemem zdrowotnym. Omów je z pediatrą.
Najczęściej zadawane pytania
Do kogo iść z niepokojącymi objawami u niemowlaka?
Z niepokojącymi objawami ruchowymi możesz zgłosić się do fizjoterapeuty dziecięcego, neurologa lub pediatry. Fizjoterapeuta oceni napięcie mięśniowe, jakość ruchu i odruchy. Jeśli dziecko jest chore albo jego stan nagle się zmienił, najpierw skontaktuj się z pediatrą.
Czy asymetria u niemowlaka zawsze wymaga fizjoterapii?
Nie. Do 4. miesiąca leżenie z głową na boku jest naturalne, jeśli dziecko raz zwraca ją w prawo, a raz w lewo. Niepokojące jest stałe układanie głowy w jedną stronę, spłaszczenie główki i wyginanie się w literę C.
Czy każda wizyta u fizjoterapeuty kończy się długą terapią?
Nie. Jeśli fizjoterapeuta nie widzi głębszych zaburzeń, prowadzi instruktaż dla rodziców albo kieruje na 2-3 spotkania instruktażowe. Dotyczą one podnoszenia, noszenia, karmienia i przewijania. Większość rodziców po kilku tygodniach wraca na kontrolę zadowolona.
Moje dziecko jest bardzo spokojne i prawie nie płacze. Czy to dobrze?
Nie zawsze. Płacz to naturalny sposób, w jaki niemowlę upomina się o swoje potrzeby. Jeśli dziecko ciągle leży niemal bez ruchu, nie interesuje się zabawkami i nigdy nie płacze, sprawdź u specjalisty, czy wszystko jest w porządku.
Kiedy iść do fizjoterapeuty, jeśli roczne dziecko jeszcze nie chodzi?
Samodzielne chodzenie zaczyna się między 12. a 15., najpóźniej w 16. miesiącu. Skonsultuj się wcześniej, jeśli w 12. miesiącu dziecko postawione nie stoi samodzielnie przez kilka sekund, a także wtedy, gdy po 15. miesiącu nie wykazuje chęci do wstawania i chodzenia.